Keywords
tendency
addiction tendency
scale development
How to Cite
Abstract
Addiction is a significant public health problem that leads to numerous social, psychological, emotional, behavioural and physiological issues at individual, societal and global levels. In the effective management of addiction, the development of valid and reliable assessment tools to identify individuals’ predispositions to addiction at an early stage is of great importance. The aim of this study is to develop a valid and reliable scale for identifying individuals’ addiction tendencies. In the study, data were collected by converting the draft scale into an online questionnaire and distributing it to participants via social media platforms. During the scale development process, a comprehensive literature review was conducted, expert opinions were obtained, and subsequently an item pool was created, followed by factor analysis. The Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) value of the scale was calculated as .90, and the Bartlett’s test value was found to be χ²(190) = 3559.33, with the chi-square result being statistically significant (p < .001). As a result of the analyses, four factors related to addiction were identified and formulated as follows: psychological addiction tendency (α = .85), behavioral addiction tendency (α = .81), physiological addiction tendency (α = .85), and tendency to seek approval (α = .75). The scale was found to explain 60.04% of the total variance, with factor loadings of the items ranging between .46 and .88. The Cronbach alfa internal consistency coefficient of the 20-item scale was calculated as .89. In this respect, it can be stated that the scale is a useful and reliable measurement tool that can be used in screening studies aimed at determining the general risk levels of individuals' addictive behaviours.
References
Akyüz, Z. ve Yılmaz, A. E. (2025). Davranışsal bağımlılıklar ve bağımlılık örüntüsü risk modellerinin sosyodemografik özellikler çerçevesinde belirlenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 40(95), 1–26. https://doi.org/10.31828/turkpsikoloji.1502407.
Alavi, S. S., Ferdosi, M., Jannatifard, F., Eslami, M., Alaghemandan, H. ve Setare, M. (2012). Behavioral addiction versus substance addiction: Correspondence of psychiatric and psychological views. International Journal of Preventive Medicine, 3(4), 290–294.
Albay, E. ve Ateş, İ. (2001). Bağımlılığın genetiği. Bağımlılık Dergisi, 2(2), 68-70.
Anderson, J. C. ve Gerbing, D. W. (1984). The effect of sampling error on convergence, improper solutions, and goodness-of-fit indices for maximum likelihood confirmatory factor analysis. Psychometrika, 49(2), 155–173. https://doi.org/10.1007/bf02294170
Anderson, L. W. (1988). Attitudes and their measurement. In J. P. Keeves (Ed.), Educational research, methodology and measurement: An international handbook (pp. 227–256). Pergamon Press.
Andreassen, C. S. ve Pallesen, S. (2014). Social network site addiction: An overview. Current Pharmaceutical Design, 20(25), 4053–4061. https://doi.org/10.2174/13816128113199990616
Balcıoğlu, İ. ve Abanoz, Y. (2009). Madde bağımlılığı, intihar, sanık psikolojisi. Dirim Tıp Gazetesi, 1, 15– 20.
Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
Bebek, H. (2012). Onay bağımlılığı ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. NP Akademi, 1(2), 30–35.
Bektaş, M. (2018). Davranışsal bağımlılık: Tanımı, türleri ve sınıflandırılması. H. Ateş ve A. Koçak (Ed.), Bir kamu politikası olarak bağımlılıkla mücadele içinde (ss. 147–159). Nobel Yayın Dağıtım.
Boomsma, A. (1985). Nonconvergence, improper solutions, and starting values in LISREL maximum likelihood estimation. Psychometrika, 50(2), 229–242. https://doi.org/10.1007/bf02294248
Bornstein, R. F. (1992). The dependent personality: Developmental, social, and clinical perspectives. Psychological Bulletin, 112(1), 3–23. https://doi.org/10.1037/0033-2909.112.1.3
Bozkurt, H., Şahin, S. ve Zoroğlu, S. (2016). İnternet bağımlılığı: Güncel bir gözden geçirme. Çağdaş Tıp Dergisi, 6(3), 235–247.
Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (27. baskı). Pegem Akademi Yayınları.
Carlson, N. R. (2022). Fizyolojik psikoloji (M. Şahin, Çev. Ed.). Nobel.
Carr, M. M., Saules, K. K., Ellis, J. D., Staples, A., Ledgerwood, D. M. ve Loverich, T. M. (2020). Development and validation of the Recognizing Addictive Disorders scale: A transdiagnostic measure of substance-related and other addictive disorders. Substance Use & Misuse, 55(13), 2194– 2204. https://doi.org/10.1080/10826084.2020.1797806.
Castelló, J. (2000). Análisis del concepto dependencia emocional. Paper presented at the I Virtual Congress of Psychiatry (6-CI-A Conference).
Christo, G., Jones, S. L., Haylett, S., Stephenson, G. M., Lefever, R. M. ve Lefever, R. (2003). The Shorter PROMIS Questionnaire: Further validation of a tool for simultaneous assessment of multiple addictive behaviours. Addictive Behaviors, 28(2), 225–248. https://doi.org/10.1016/S0306-4603(01)00231-3.
Cüceler, S., Yılmaz, M. ve Türkleş, S. (2022). Madde bağımlısı bireylerin yaşadığı psikososyal sorunlar, uygulanan kanıt temelli müdahaleler ve hemşireliğin rolü. Bağımlılık Dergisi, 23(1), 105–110.
Çakır Balta, Ö. ve Horzum, M. B. (2008). İnternet bağımlılığı testi. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 7(13), 87–102.
Çelik İskifoğlu, T. ve İskifoğlu, G. (2020). A review on the phenomenon of interpersonal dependency. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology, 2(3), 187–191.
Çüm, S. ve Koç, N. (2013). Türkiye’de psikoloji ve eğitim bilimleri dergilerinde yayımlanan ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarının incelenmesi. Eğitim Bilimleri ve Uygulama, 12(24), 115–135.
Demiralay, Ş., Keser, İ. ve Güven, F. (2021). Özel bir hastanenin psikiyatri servisinde bağımlılık tedavisi alan hastaların sosyodemografik ve klinik özelliklerinin retrospektif analizi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 24, 383–393.
Denizci Nazlıgül, M. ve Yılmaz, A. E. (2019). Oyun bağımlılığı ve egzersiz bağımlılığına davranışsal bağımlılık çerçevesinden bakış. Bağımlılık Dergisi, 20(2), 97–108.
DiClemente, C. C. (2016). Bağımlılık ve değişim. Nobel Akademik Yayıncılık.
Durmuş, B., Yurtkoru, S. ve Çinko, M. (2013). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi (5. baskı). Beta Basım Yayın.
Düzel, B. ve Sevinçli Bayram, C. (2024). Bağımlılıkla mücadele öyküsü olan bireylerde psikososyal destek üzerine nitel bir araştırma. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 12(23), 19–40.
Ersoy, M. (2001). Psikiyatri ve bağımlılık tedavisi servislerinde sigara yasağı. Düşünen Adam, 14(1), 4–9.
Gökalp, N. (2017). Bağımlılığa felsefi bir bakış. Bağımlılık Dergisi, 18(2), 59–64.
Grieder, S. ve Steiner, M. D. (2022). Algorithmic jingle jungle: A comparison of implementations of principal axis factoring and Promax rotation in R and SPSS. Behavior Research Methods, 54, 54–74. https://doi.org/10.3758/s13428-021-01581-x
Griffiths, M. (1996). Behavioural addiction: An issue for everybody? The Journal of Workplace Learning, 8(3), 19–25. https://doi.org/10.1108/13665629610116872
Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (3. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Gürsu, O. (2018). Bağımlılık ve din: Nöropsikolojik bir yaklaşım. Dem Yayınları.
Gürsu, O. ve İşbilen, N. (2020). Bağımlılara yönelik manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetleri. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
Havaçeliği, D. (2013). Partner ilişkilerindeki ilişki bağımlılığının ebeveyn bağlanma stilleri ve madde kullanımı ile ilişkisi (Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
Ialongo, N., Poduska, J., Werthamer, L. ve Kellam, S. (2001). The distal impact of two first-grade preventive interventions on conduct problems and disorder in early adolescence. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 9(3), 146–160. https://doi.org/10.1177/106342660100900301
Karadağ, F. ve Babaoğlu, E. (2022). Psikiyatri kliniklerinde çalışan hemşirelerin alkol ve madde bağımlılığına yönelik tutumları. Bağımlılık Dergisi, 23(4), 430–439.
Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
Koob, G. F. ve Le Moal, M. (2008). Addiction and the brain antireward system. Annual Review of Psychology, 59, 29–53. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.59.103006.093548
Koob, G. F. ve Volkow, N. D. (2016). Neurobiology of addiction: A neurocircuitry analysis. The Lancet Psychiatry, 3(8), 760–773. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(16)00104-8
Kuss, D. ve Griffiths, M. (2011). Online social networking and addiction: A review of the psychological literature. International Journal of Environmental Research and Public Health, 8(9), 3528–3552. https://doi.org/10.3390/ijerph8093528
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
Lerner, A. ve Klein, M. (2019). Dependence, withdrawal and rebound of CNS drugs: An update and regulatory considerations for new drugs development. Brain Communications, 1(1), fcz025. https://doi.org/10.1093/braincomms/fcz025
Lesieur, H. R. ve Blume, S. B. (1993). Revising the South Oaks Gambling Screen in different settings. Journal of Gambling Studies, 9(3), 213–223. https://doi.org/10.1007/bf01015919
Maddux, J. F. ve Desmond, D. P. (2000). Addiction or dependence? Addiction, 95(5), 661–665. https://doi.org/10.1046/j.1360-0443.2000.9556611.x
Mastropietro, S., Favieri, F., Forte, G., Locuratolo, N., Mannarelli, D., Pauletti, C., Fattapposta, F. ve Casagrande, M. (2022). Behavioral Addictions Questionnaire (BAQ): Validation of a new tool for the screening of multiple addictive behaviors in the Italian population. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-022-00906-x
Meyer, J. (2012). Approval addiction. Hachette UK.
Muslu, M. ve Gökçay, G. F. (2019). Teknoloji bağımlısı çocuklarda obeziteye neden olan risk faktörleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(2), 72–79.
Ögel, K., Evren, C., Karadağ, F. ve Gürol, D. T. (2012). Bağımlılık Profil İndeksi'nin (BAPİ) geliştirilmesi, geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 23(4), 264–273.
Pilge, E. ve Baysan Arabacı, L. (2016). Acil serviste çalışan hemşirelerin bağımlılığın nedenleri ve tedavisine ilişkin algı ve tutumları, Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 7(3), 105-113.
Robinson, T. E. ve Berridge, K. C. (1993). The neural basis of drug craving: An incentive-sensitization theory of addiction. Brain Research Reviews, 18(3), 247–291. https://doi.org/10.1016/0165-0173(93)90013-p
Rosenthal, R. J. ve Faris, S. B. (2019). The etymology and early history of “addiction.” Addiction Research & Theory, 27(5), 437–449. https://doi.org/10.1080/16066359.2018.1543412
Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
Şamar, M. ve Buz, S. (2022). Bağımlılık rehabilitasyonunda sosyal hizmet uygulamaları: Erenköy Bahar Modeli. Bağımlılık Dergisi, 23(2), 221–232.
Şencan, F. (2022). Kentlileşme sürecinde bağımlılık sarmalı. Rumeli Yayıncılık & Publishing.
Stevens, J. P. (2001). Applied multivariate statistics for the social sciences (4th ed.). Psychology Press.
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Allyn and Bacon.
Tarhan, N. ve Nurmedov, S. (2019). Bağımlılık: Sanal veya gerçek. Timaş.
Toker Uğurlu, T., Balcı Şengül, C. ve Şengül, C. (2012). Bağımlılık psikofarmakolojisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(1), 37–50.
Tonkuş, M. B., Elveren, A. ve Tokmak, Ş. (2022). Bağımlı bireylerin yaşadıkları ruhsal sorunlar ve önlemeye yönelik uygulamalar. Journal of Medical Sciences, 3(4), 206–213.
Twerski, A. J. (2021). Bağımlılık psikolojisi (B. A. Merter, Çev.). Say Yayınları.
Tyler, L. E. (1971). Tests and measurements. Prentice-Hall.
United Nations Office on Drugs and Crime. (2022). World drug report 2022. https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2022.html
Vale, P. H. (2010). Addiction and rational choice theory. International Journal of Consumer Studies, 34(1), 38–45. https://doi.org/10.1111/j.1470-6431.2009.00826.x
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74–85.
Yıldız, M. ve Tamam, L. (2025). Bağımlılıkta psikoterapi kuramları, Bağımlılık Dergisi, 26(2), 247-263.
Young, K. S. (2004). Internet addiction: A new clinical phenomenon and its consequences. American Behavioral Scientist, 48(4), 402–415. https://doi.org/10.1177/0002764204270278
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Nesne Psikoloji Dergisi