Anahtar Kelimeler
geçerlik
güvenirlik
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Çalışmanın amacı, bireylerin COVID-19 ile ilişkili duygu, düşünce ve davranışları ile bu virüse karşı aldıkları önlemleri belirlememizi sağlayacak çok boyutlu bir ölçek geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda hazırlanmış olan ölçek, 250 ve 285 kişiden oluşan iki ayrı örneklem üzerinde test edilmiştir. Ölçeğin faktör yapısının belirlendiği ilk örneklemi, yaşları 18-64 arasında değişen 250 kişi (%73.2’si kadın, %26.8’i erkek); ölçeğin doğrulayıcı faktör analizinin (DFA) gerçekleştirildiği ikinci örneklemi ise 18-64 yaş arasında 285 kişi (%72.3’ü kadın, %27.7’si erkek) oluşturmuştur. Kısa Semptom Envanteri, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği ve Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği eş geçerlik ölçütü olarak kullanılmıştır. Yapılan istatistik analizleri sonucunda “COVID-19’a ilişkin duygu ve davranışlar”, “COVID-19’a ilişkin düşünceler” ve “COVID-19’a ilişkin alınan önlemler” olmak üzere üç faktörden oluşan 22 maddelik bir ölçek elde edilmiştir. DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri kabul edilebilir sınırlar içerisinde yer almaktadır. Yapılan tüm geçerlik ve güvenirlik analizi sonuçları, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Çok Boyutlu COVID-19 Ölçeği, Türkiye’de klinik psikoloji ve sağlık psikolojisi alanında yürütülen çalışmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak değerlendirilebilir.
Referanslar
Ahmed, M. Z., Ahmed, O., Aibao, Z., Hanbin, S., Siyu, L. ve Ahmad, A. (2020). Epidemic of COVID-19 in China and associated psychological problems. Asian Journal of Psychiatry, 51, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2020.102092
Ahorsu, D. K., Lin, C. Y., Imani, V., Saffari, M., Griffiths, M. D. ve Pakpour, A. H. (2020). The fear of COVID-19 scale: Development and initial validation. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00270-8
Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-Duyarlık Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 1-10.
Akkuzu, H., Yumuşak, F. N., Karaman, G., Ladikli, N., Türkkan, Z. ve Bahadır, E. (2020). Koronavirüs Kaygı Ölçeği’nin Türkçe güvenirlik ve geçerlik çalışması. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 2(2), 63-67. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.2.09
Arpaci, I., Karataş, K. ve Baloğlu, M. (2020). The development and initial tests for the psychometric properties of the COVID-19 Phobia Scale (C19P-S). Personality and Individual Differences, 164, 1- 6. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110108
Bakioğlu, F., Korkmaz, O. ve Ercan, H. (2020). Fear of COVID-19 and positivity: Mediating role of intolerance of uncertainty, depression, anxiety, and stress. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00331-y
Biçer, İ., Çakmak, C., Demir, H. ve Kurt, M. E. (2020). Koronavirüs Anksiyete Ölçeği Kısa Formu: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi, 25(Özel Sayı 1), 216-225. https://doi.org/10.21673/anadoluklin.731092
Bilge, Y. ve Bilge, Y. (2020). Koronavirüs salgını ve sosyal izolasyonun psikolojik semptomlar üzerindeki etkilerinin psikolojik sağlamlık ve stresle baş etme tarzları açısından incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 23(Ek 1), 38-51. https://doi.org/10.5505/kpd.2020.66934
Bilgin, O. (2020). Koronavirüs (Covid-19) Farkındalık Ölçeği geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Studies, 15(6), 237-245. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44168
Bogoch, I. I., Watts, A., Thomas-Bachli, A., Huber, C., Kraemer, M. U. G. ve Khan, K. (2020). Pneumonia of unknown aetiology in Wuhan, China: potential for international spread via commercial air travel. Journal of Travel Medicine, 27(2), 1-3. https://doi.org/10.1093/jtm/taaa008
Broche-Pérez, Y., Fernández-Fleites, Z., Jiménez-Puig, E., Fernández-Castillo, E. ve Rodríguez-Martin, B. C. (2020). Gender and Fear of COVID-19 in a Cuban population sample. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00343-8
Brooks, S. K., Webster, R. K., Smith, L. E., Woodland, L., Wessely, S., Greenberg, N. ve Rubin, G. J. (2020). The psychological impact of quarantine and how to reduce it: rapid review of the evidence. The Lancet, 395(10227), 912-920. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30460-8
Brown, K. ve Wang, R. C. (2020). Politics and science: The case of China and the Coronavirus. Asian Affairs, 51(2), 247-264. https://doi.org/10.1080/03068374.2020.1752567
Buhr, K. ve Dugas, M. J. (2002). The Intolerance of Uncertainty Scale: Psychometric properties of the English version. Behaviour Research and Therapy, 40(8), 931-945. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(01)00092-4
Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Özkahveci, Ö. ve Demirel, F. (2004). Güdülenme ve Öğrenme Stratejileri Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 4(2), 207-239.
Byrne, B. M. (2010). Testing for the factorial validity of a theoretical construct (s. 74-82); Testing for the factorial validity of scores from a measuring instrument (s. 108-114). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (2. baskı) içinde. Routledge.
Cava, M. A., Fay, K. E., Beanlands, H. J., McCay, E. A. ve Wignall, R. (2005). The experience of quarantine for individuals affected by SARS in Toronto. Public Health Nursing, 22(5), 398–406.
Ceyhan, E. ve Namlu, A. G. (2000). Bilgisayar Kaygısı Ölçeği (BKÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 77-93.
Chen, Q., Liang, M., Li, Y., Guo, J., Fei, D., Wang, L., He, L., Sheng, C., Cai, Y., Li, X., Wang, J. ve Zhang, Z. (2020). Mental health care for medical staff in China during the COVID-19 outbreak. The Lancet Psychiatry, 7(5), e15-e16. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(20)30164-4
Cole, D. A. (1987). Utility of confirmatory factor analysis in test validation research. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(4), 584-594. https://doi.org/10.1037/0022-006X.55.4.584
Coronavirus Anxiety Project. (2020). The coronavirus anxiety project. https://sites.google.com/cnu.edu/coronavirusanxietyproject/home (Son Erişim Tarihi: 27.11.2020).
Çiçek, B., Şahin, H. ve Erkal, S. (2020). “Covid-19 Hijyen Ölçeği”: Bir ölçek geliştirme çalışması. Turkish Studies, 15(6), 339-350. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.45906
Çubuk, B. (2020). COVID-19 ile gelen kayıp nesne, yas ve depresyon. Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(21), 90-99.
Derogatis, L. R. (1992). The Brief Symtom Inventory (BSI): Administration, scoring and procedures manual- II. Clinical Psychometric Research.
Doğan, N., Soysal, S. ve Karaman, H. (2017). Aynı örnekleme açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi uygulanabilir mi? Ö. Demirel & S. Dinçer (Eds.), Küreselleşen dünyada eğitim içinde (s. 374-400). Pegem Akademi.
Doğan, T. (2015). Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102.
Erdoğdu, Y., Koçoğlu, F. ve Sevim, C. (2020). COVID-19 pandemisi sürecinde anksiyete ile umutsuzluk düzeylerinin psikososyal ve demografik değişkenlere göre incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 23(Ek 1), 24-37. https://doi.org/10.5505/kpd.2020.35403
Ergüler, H. ve Batıgün, A. (2018). Geleceğe Yönelik Öngörüler Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Klinik Psikiyatri Dergisi, 21, 168-176. https://doi.org/10.5505/kpd.2017.76376
Erkuş, A. (2003). Psikometri üzerine yazılar: Ölçme ve psikometrinin tarihsel kökenleri, güvenirlik, geçerlik, madde analizi, tutumlar; bileşenleri ve ölçülmesi. Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
Erkuş, A. (2013). Kağıt kaleme dayanan veri toplama araçları. Davranış bilimleri için bilimsel araştırma süreci (4. baskı) içinde (s.149-168). Seçkin Yayınevi.
Ertem, M. (2020). COVID-19 pandemisi ve sosyal damgalama. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 135-138.
Evren, C., Evren, B., Dalbudak, E., Topcu, M. ve Kutlu, N. (2020). Measuring anxiety related to COVID-19: A Turkish validation study of the Coronavirus Anxiety Scale. Death Studies, 1-7. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1774969
Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3. baskı). Sage.
Freeston, M. H., Rheaume, J., Letarte, H., Dugas, M. J. ve Ladouceur, R. (1994). Why do people worry? Personality and Individual Differences, 17(6), 791-802. https://doi.org/10.1016/0191-8869(94)90048-5
Haktanir, A., Seki, T. ve Dilmaç, B. (2020). Adaptation and evaluation of Turkish version of the Fear of COVID-19 Scale. Death Studies, 1-9. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1773026
Hatun, O., Dicle, A. N. ve Demirci, İ. (2020). Koronavirüs salgınının psikolojik yansımaları ve salgınla başa çıkma. Turkish Studies, 15(4), 531-554. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44364
Henson, R. K. ve Roberts, J. K. (2006). Use of exploratory factor analysis in published research: Common errors and some comment on improved practice. Educational and Psychological Measurement, 66(3), 393-416. https://doi.org/10.1177/0013164405282485
Ho, C. S. H., Chee, C. Y. I. ve Ho, R. C. M. (2020). Mental health strategies to combat the psychological impact of COVID-19 beyond paranoia and panic. Annals, Academy of Medicine, Singapore, 49(1), 1-6.
Hu, L. ve Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1- 55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Huang, C., Wang, Y., Li, X., Ren, L., Zhao, J., Hu, Y., Zhang, L., Fan, G., Xu, J., Gu, X., Cheng, Z., Yu, T., Xia, J., Wei, Y., Wu, W., Xie, X., Yin, W., Li, H., Liu, M., … Cao, B. (2020). Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. The Lancet, 395(10223), 497-506. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30183-5
İnce, C. (2020). Afetlerde sosyal savunmasız bir grup olarak yaşlılar: COVID-19 örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 7(9), 184-198.
Lee, S. A. (2020a). Coronavirus Anxiety Scale: A brief mental health screener for COVID-19 related anxiety. Death Studies, 44(7), 393-401. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1748481
Lee, S. A. (2020b). How much “Thinking” about COVID-19 is clinically dysfunctional?. Brain, Behavior, and Immunity, 87, 97-98. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2020.04.067
Li, S., Wang, Y., Xue, J., Zhao, N. ve Zhu, T. (2020). The impact of COVID-19 epidemic declaration on psychological consequences: A study on active Weibo users. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(6), 1-9. https://doi.org/10.3390/ijerph17062032
Liu, Y., Gayle, A. A., Wilder-Smith, A. ve Rocklöv, J. (2020). The reproductive number of COVID-19 is higher compared to SARS coronavirus. Journal of Travel Medicine, 27(2), 1-4. https://doi.org/10.1093/jtm/taaa021
Loehlin, J. C. (2004). Path models in factor, path, and structural equation analysis. Latent variable models (4. baskı) içinde (s. 202-254). Lawrence Erlbaum Associates.
Moccia, L., Janiri, D., Pepe, M., Dattoli, L., Molinaro, M., De Martin, V., Chieffo, D., Janiri, L., Fiorillo, A., Sani, G. ve Di Nicola, M. (2020). Affective temperament, attachment style, and the psychological impact of the COVID-19 outbreak: an early report on the Italian general population. Brain, Behavior, and Immunity, 87, 75-79. https://doi.org/10.1016/j.bbi.2020.04.048
Nunnally, J. C. ve Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3. baskı). McGraw-Hill.
Okur, İ. ve Demirel, Ö. F. (2020). COVID-19 ve psikiyatrik bozukluklar. Medical Research Reports, 3(Supp 1), 86-99.
Qiu, J., Shen, B., Zhao, M., Wang, Z., Xie, B. ve Xu, Y. (2020). A nationwide survey of psychological distress among Chinese people in the COVID-19 epidemic: implications and policy recommendations. General Psychiatry, 33(2), 1-3. https://doi.org/10.1136/gpsych-2020-100213
Sakib, N., Bhuiyan, A. K. M. I., Hossain, S., Al Mamun, F., Hosen, I., Abdullah, A. H., Sarker, A., Mohiuddin, S., Rayhan, I., Hossain, M., Sikder, T., Gozal, D., Muhit, M., Islam, S. M. S., Griffiths, M. D., Pakpour, A. H. ve Mamun, M. A. (2020). Psychometric validation of the Bangla Fear of COVID-19 Scale: Confirmatory factor analysis and Rasch analysis. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00289-x
Sani, G., Janiri, D., Di Nicola, M., Janiri, L., Ferretti, S. ve Chieffo, D. (2020). Mental health during and after the COVID‐19 emergency in Italy. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 74, 372-373. https://doi.org/10.1111/pcn.13004
Sarı, S. ve Dağ, İ. (2009). Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Endişe ile ilgili Olumlu İnançlar Ölçeği ve Endişenin Sonuçları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 10, 261-270.
Satici, B., Gocet-Tekin, E., Deniz, M. E. ve Satici, S. A. (2020). Adaptation of the Fear of COVID-19 Scale: Its association with psychological distress and life satisfaction in Turkey. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00294-0
Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P. ve Bernard, J. (2008). The Brief Resilience Scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3), 194–200. https://doi.org/10.1080/10705500802222972
Soraci, P., Ferrari, A., Abbiati, F. A., Del Fante, E., De Pace, R., Urso, A. ve Griffiths, M. D. (2020). Validation and psychometric evaluation of the Italian version of the Fear of COVID-19 Scale. International Journal of Mental Health and Addiction. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00277-1
Şahin, N. H. ve Batıgün, A. D. (2016). Fonksiyonel Olmayan Tutumlar Ölçeği Kısa Formu (FOTÖ-17) uyarlama çalışması. Türk Psikoloji Yazıları, 19(38), 91-99.
Şahin, N. H., Batıgün, A. D. ve Uğurtaş, S. (2002). Kısa Semptom Envanteri (KSE): Ergenler için kullanımının geçerlik, güvenilirlik ve faktör yapısı. Türk Psikiyatri Dergisi, 13(2), 125-135.
Şahin, N. H. ve Durak, A. (1994). Kısa Semptom Envanteri: Türk gençleri için uyarlanması. Türk Psikoloji Dergisi, 9(31), 44-56.
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2001). Using multivariate statistics (4. baskı). Allyn & Bacon.
T. C. Sağlık Bakanlığı. (2020). Türkiye günlük koronavirüs tablosu. https://covid19.saglik.gov.tr/ (Son Erişim Tarihi: 28.09.2020).
Tekkurşun Demir, G., Cicioğlu, H. İ. ve İlhan, E. L. (2020). Sporcuların Yeni Tip Koronavirüse (Covid-19) Yakalanma Kaygısı Ölçeği (SYTKYKÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 17(2), 458-469. https://doi.org/10.14687/jhs.v17i2.5988
Wang, C., Pan, R., Wan, X., Tan, Y., Xu, L., Ho, C. S. ve Ho, R. C. (2020). Immediate psychological responses and associated factors during the initial stage of the 2019 Coronavirus Disease (COVID- 19) epidemic among the general population in China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(5), 1-25. https://doi.org/10.3390/ijerph17051729
Worldometer. (2020). COVID-19 coronavirus pandemic. https://www.worldometers.info/coronavirus/ (Son Erişim Tarihi: 28.09.2020).
Worthington, R. L. ve Whittaker, T. A. (2006). Scale development research: A content analysis and recommendations for best practices. The Counseling Psychologist, 34(6), 806-838. https://doi.org/10.1177/0011000006288127
Yıldırım, M. ve Güler, A. (2020). Factor analysis of the COVID-19 Perceived Risk Scale: A preliminary study. Death Studies, 1-8. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1784311
Yıldırım, M. ve Solmaz, F. (2020). COVID-19 burnout, COVID-19 stress and resilience: Initial psychometric properties of COVID-19 Burnout Scale. Death Studies, 1-9. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1818885
Yıldırım, S. (2020). Salgınların sosyal-psikolojik görünümü: Covid-19 (Koronavirüs) pandemi örneği. Turkish Studies, 15(4), 1331-1351. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.43585
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2020 Nesne Psikoloji Dergisi