İnsan katılımcılarla ya da hayvanlarla yapılan araştırmalarda etik kurul onayı araştırma başlamadan önce alınmış olmalıdır. Veri toplandıktan sonra alınan (geriye dönük) etik kurul onayı kabul edilmez.
Etik kurul onayı gereken çalışmalar
- Anket, ölçek, görüşme, odak grup, gözlem, deney ya da benzeri tekniklerle katılımcılardan veri toplanan nicel ve nitel araştırmalar
- İnsanların ya da hayvanların deneysel veya başka bilimsel amaçlarla kullanıldığı araştırmalar
- İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar
- Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar (Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu onayı)
- Kişisel veri içeren kayıtlar, dosyalar ya da arşivler üzerinde yapılan geriye dönük çalışmalar
Etik kurul onayı gerekmeyen çalışmalar
- Kuramsal ve tartışma makaleleri
- Sistematik derlemeler ve meta-analizler
- Kamuya açık ve kişiyi tanımlamaya olanak vermeyecek biçimde anonimleştirilmiş veri setlerinin ikincil analizleri
Etik kurul onayı gerekmeyen çalışmalarda bu durum gerekçesiyle Yöntem bölümünde belirtilir.
Makalede nasıl belirtilir?
Etik kurulun adı, karar tarihi ve karar sayısı Yöntem bölümünde yazılır; bu bilgiler yayın aşamasında makalenin ilk sayfasında da gösterilir. Kör hakem değerlendirmesi süresince kurulun bağlı olduğu kurumun adı ana metinde gizlenir ve Başlık Sayfası ve Yazar Beyan Formu'na yazılır. Etik kurul onay belgesi gönderimle birlikte yüklenir.
Örnek: "Araştırma için X Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulundan onay alınmıştır (Tarih: 12.03.2025, Karar No: 2025/45)."
Bilgilendirilmiş onam
- Katılımcılardan, araştırmanın amacı, süreci, olası riskleri, gönüllülük ilkesi ve çekilme hakkı konusunda bilgilendirildikten sonra yazılı ya da elektronik onam alınır.
- 18 yaşından küçük katılımcılar için ebeveyn ya da yasal vasi onamı ve çocuğun kendi rızası (assent) alınır.
- Aldatma (deception) içeren desenlerde aldatmanın gerekçesi etik kurula sunulur ve katılımcılara çalışmanın sonunda açıklama (debriefing) yapılır.
- Olgu sunumlarında hastadan ya da yasal temsilcisinden yayın için imzalı bilgilendirilmiş onam alındığı makalede belirtilir; kimliği açığa çıkarabilecek bilgiler çıkarılır ya da değiştirilir.
Kurum ve ölçek izinleri
- Araştırmanın yapıldığı kurumdan (ör. Millî Eğitim Bakanlığı, hastane, işyeri) gerekli izinlerin alındığı belirtilir.
- Başkalarına ait ölçek, anket, test ya da görsel malzemelerin kullanımı için sahiplerinden izin alındığı belirtilir; telif hakkıyla korunan test maddeleri makalede çoğaltılmaz.
Kişisel veriler ve gizlilik
Kişisel veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun biçimde işlenir. Makalelerde ve paylaşılan veri setlerinde katılımcıların kimliğini açığa çıkarabilecek bilgi yer almaz; nitel alıntılarda takma ad kullanılır.
Tezlerden üretilen çalışmalar
Lisansüstü tezlerden üretilen makalelerde tezin künyesi ve tez çalışması için alınmış etik kurul onayı belirtilir.