Anahtar Kelimeler
trafik öfkesi
sürücü davranışları
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu araştırmanın amacı, sürücülerin trafik ortamında sergiledikleri öfke ifade biçimleri ile sosyal hayattaki kişilerarası ilişki tarzları arasındaki ilişkileri incelemektir. Bu amaçla, Sürücü Öfke İfade Envanteri (SÖİE), Sürücü Öfke Ölçeği (SÖÖ) ve Kişilerarası İlişki Tarzları Ölçeği (KİTÖ) kullanılmıştır. En az bir yıldır araç kullanan 678 (kadın %47.1, erkek %52.9) kişi örneklem grubunu oluşturmaktadır. Yaş aralığı 19-65, yaş ortalaması 32.22’dir (ss= 10.23). Yapılan analizler sonucunda, “cinsiyet”, “kaza sayısı”, “yılda yapılan km.”, “yol kullanıcılarının yavaş hareketleri”, “diğer sürücülerin kural ihlalleri” ve “besleyici kişilerarası ilişki tarzı”, uyum sağlayıcı/yapıcı öfke ifadesini yordayan değişkenler olarak karşımıza çıkmaktadır. Öfkenin olumsuz ifadesini ise (öfkeyi araçla, bedenle ve sözel ifade etme), “cinsiyet”, “yaş”, “kaza sayısı”, “son beş yılda alınan trafik cezası sayısı”, “yol kullanıcılarının yavaş hareketleri”, “polisin varlığı” ve “ketleyici kişilerarası ilişki tarzı” yordamaktadır. Son beş yılda trafik cezası alan ve almayan bireyler karşılaştırıldığında; Sürücü Öfke Ölçeği toplam puanı, olumsuz öfke ifadesi ve ketleyici iletişim tarzları alt boyutunda, ceza alan bireylerin anlamlı düzeyde daha yüksek puanlar aldığı gözlenmektedir. Sonuç olarak, bu çalışmada kişisel gelişim ve sürücü davranışlarının olumlu yönde değiştirilmesine yönelik eğitimlerde kullanılabilecek önemli ipuçları elde edildiği düşünülebilir. Örneğin, sürücülerin sahip oldukları iletişim tarzlarının farkına varmalarını sağlayacak, iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik sosyal beceri eğitimleri ve öfkelerini yönetmeyi öğrenmeye yönelik öfke yönetimi programlarının oluşturulması yararlı olacaktır.
Referanslar
Andersson, A. C., Jansson, B. ve Archer. T. (2008). Influence of affective personality type and gender upon coping behavior, mood, and stress. Individual Differences Research, 6, 139-68.
Averill, J. R. (1982). Anger and aggression. And essay on emotion. New York: Springer-Verlag.
Averill, J.R. (1983). Studies on anger and aggression: Implications for theories of emotion. American Psychologist, 38, 1145-1160.
Beck, K. H., Daughters, S. B., ve Ali, B. (2013). Hurried driving: Relationship to distress tolerance, driver anger, aggressive and risky driving in college students. Accident Analysis & Prevention, 51, 51–55.
Biaggio, M. K. (1989). Sex differences in behavioral reactions to provocation of anger. Psychological Reports, 64, 23–26.
Bolton, R. (1986). People skills: How to assert yourself, listen to others, and resolve conflicts. New York: Touchstone Book.
Dahlen, E. R., Edwards, B. D., Tubréc, T., Zyphurd, M. J. ve Warrene, C. R. (2012). Taking a look behind the wheel: An investigation into the personality predictors of aggressive driving. Accident Analysis and Prevention, 45, 1–9.
Dahlen, E. R., Martin, R. C., Ragan, K., Myndi M. ve Kuhlman, M. M. (2005). Driving anger, sensation seeking, impulsiveness, and boredom proneness in the prediction of unsafe driving. Accident Analysis and Prevention, 37, 341–348.
Deffenbacher, J. L. (1992). Trait anger: Theory, findings, and implications. Advances in Personality Assessment, 9, 177–201.
Deffenbacher, J. L., Kemper, C. C. ve Richards, T. L. (2007). The Driving Anger Expression Inventory: A validity study with community college student drivers. Journal of Psychopathology & Behavioral Assessment, 29(4), 220–230.
Deffenbacher, J. L., Lynch, R. S., Filetti, L. B., Dahlen, E. R. ve Oetting, E. R. (2003a). Anger, aggression, risky behavior, and crash-related outcomes in three groups of drivers. Behaviour Research and Therapy, 41, 333–349.
Deffenbacher, J. L., Lynch, R. S., Oetting, E. R. ve Swaim, R. C. (2002). The Driving Anger Expression Inventory: A measure of how people express their anger on the road. Behaviour Research and Therapy, 40, 717–737.
Deffenbacher, J. L., Lynch, R. S., Oetting, E. R. ve Yingling, D. A. (2001). Driving anger: Correlates and a test of state-trait theory. Personality and Individual Differences, 31(8), 1321–1331.
Deffenbacher, J. L., Oetting, E. R. ve Lynch, R. S. (1994). Development of a driving anger scale. Psychological Reports, 74, 83–91.
Deffenbacher, J. L., Richards, T. L. ve Lynch, R. S. (2004). Anger, aggression, and risky behavior in high anger drivers. In J. P. Morgan (Ed.), Focus on aggression research (pp. 115–156). Hauppauge, NY: Nova Science Publishers.
Deffenbacher, J. L., Stephens, A. N. ve Sullman, M. J. M. (2016). Driving anger as a psychological construct: Twenty years of research using the Driving Anger Scale. Transportation Research Part F, 42, 236–247.
Deffenbacher, J. L., Deffenbacher, D.M., Lynch, R.S. ve Richards, T.L. (2003b). Anger, aggression, and risky behaviour: a comparison of high and low anger drivers. Behaviour Research and Therapy, 41, 701–718.
Demir, B., Demir, S., Özkan, T. (2016) A contextual model of driving anger: A meta-analysis. Transportation Research Part F, 42 (2), 332–349.
Eşiyok, B., Yasak, Y. ve Korkusuz, I. (2007). Anger expression on the road: Validity and reliability of the Driving Anger Expression Inventory. Turkish Journal of Psychiatry, 18(3), 231–243.
Evans, L. (1993). Comments on driver behavior and it’s role in traffic crashes. Alcohol, Drugs and Driving, 9, 185–195.
Field, A. (2009). Discovering Statistics Using SPSS. Regression (s. 197-263). Third Edition, Londan: Sage Publications.
Fischer, P. C., Smith, R. J., Leonard, E., Fuqua, D. R., Campbell, J. L. ve Masters, M. A. (1993). Sex differences on affective dimensions: Continuing examination. Journal of Counseling and Development, 71, 440–443.
Gras, M. E., Font-Mayolas, S., Patiño, J., Baltasar, A., Planes, M. ve Sullman, M. J. M. (2016). Resilience and the expression of driving anger. Transportation Research Part F, 42, 307–316.
Hatipoğlu, S. ve Yasak, Y. (2016). Trafik adabı. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Genel Müdürlüğü Yayını. Ankara: Anadolu Yayıncılık.
Hoggan, B. L. ve Dollard, M. F. (2007). Effort–reward imbalance at work and driving anger in an Australian community sample: Is there a link between work stress and road rage? Accident Analysis & Prevention, 39(6), 1286–1295.
Lajunen, T. (1997). Personality Factors, Driving Style, and Traffic Safety Ph.D. Thesis. Helsinki: Faculty of Arts, University of Helsinki.
Lench, H. C. (2004). Anger management: Diagnostic differences and treatment implications. Journal of Social and Clinical Psychology, 23, 512–531.
Lerner, H. (1996). Öfke dansı, (Çev: Sinem Gül), İstanbul: Varlık Yayınları.
Matthews, D. W. (1993). Relationship basics. North Carolina: North Carolina Cooperative Extension Service.
MEB, (2017). Millî Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliği, https://ookgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_03/08114705
Nabi, H., Consoli, S. M., Chastang, J. F., Chiron, M., Lafont, S. ve Lagarde, E. (2005). Type A behavior pattern, risky driving behaviors, and serious road traffic accidents: A pros-pective study of the GAZEL cohort. American Journal of Epidemiology, 161, 864–870.
Nesbit, S. M., Conger, J. C. ve Conger, A. J. (2007). A quantitative review of the relationship between anger and aggressive driving. Aggression and Violent Behavior, 12, 156–176.
Painuly, N., Sharan, P. ve Mattoo, S. K. (2005). Relationship of anger and anger attacks with depression: A brief review. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 255, 215–222.
Robins, S. ve Novaco, R. W. (1999). Systems conceptualization and treatment of anger. Journal of Clinical Psychology, 55, 325-337.
Scherger, J. M. (1979). Understanding, and controlling anger. Helping clients with special concerns. Elsenberry, S., Patterson, L.E. (Eds), London, Houghton Mifflin Company, s.79-102.
Sharkin, B. S. (1993). Anger and gender: Theory, research and implications. Journal of Counseling and Development, 71, 386–389.
Siegel, J. M. (1986), The multidimensional anger inventory. Journal of Personality and Social Psychology, 5, 191-200.
Spielberger, C. D., Crane, R. S., Kearns, W. D., Pellegrin, K. L., Rickman, R. L. ve Johnson, E. H. (1991). Anger and Anxiety in Essential Hypertension. In Spielberger CD, Sarason IG (Eds.), Stress and Emotion: Anxiety, Anger and Curiosity (s. 265-279) New York: Taylor & Francis.
Stoner, S. B. ve Spencer, W. B. (1987). Age and gender differences with the Anger Expression Scale. Educational and Psychological Measurement, 47, 487–492.
Sullman, M. J. M. (2006). Anger amongst New Zealand drivers. Transportation Research Part F, 9(3), 173– 184.
Sullman, M. J. M. (2015). The expression of anger on the road. Safety Science, 72, 153–159
Sümer, N. (2003). Personality and behavioral predictors of traffic accidents: Testing a contextual mediated model. Accident Analysis & Prevention, 35(6), 949–964.
Şahin, N. H., Durak, A. ve Yasak, Y. (1994). Kişilerarası İlişki Tarzları Ölçeği: Psikometrik özellikleri. VIII. Ulusal Psikoloji Kongresi, 21-23 Eylül, İzmir, Sözel Bildiri.
Taubman–Ben-Ari, O., Kaplan, S., Lotan, T. ve Prato, C. G. (2016). The combined contribution of personality, family traits, and reckless driving intentions to young men's risky driving: What role does anger play? Transportation Research. Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 42, 299-306
Törestad, B. (1990). What is anger provoking? A psychophysical study of perceived causes of anger. Aggressive Behavior, 16, 9–26.
Underwood, G., Chapman, W. S. ve Crundall, D. (1999). Anger while driving. Transportation Research Part F, 2, 55–68.
West, R., Elander, J. ve French, D. (1993). Mild social deviance, type-A behaviour pattern and decision- making style as predictors of self-reported driving style and traffic accident risk. British Journal of Psychology, 84, 207–219.
WHO (2015). Global status report on road safety 2015. Geneva: World Health Organization.
Wickens, C. M., Mann, R. E., Ialomiteanu, A. R. ve Stoduto, G. (2016). Do driver anger and aggression contribute to the odds of a crash? A population-level analysis. Transportation Research Part F, 42, 389–399.
Wiseman, H., Metzl, E. ve Barber, J. P. (2006). Anger, guilt and intergenerational communication of trauma in the interpersonal narratives of second generation holocaust survivors. American Journal of Orthopsychiatry, 76, 176–184.
Yasak, Y. ve Eşiyok, B. (2009). Anger amongst Turkish drivers: Driving Anger Scale and its adapted, long and short version. Safety Science, 47, 138–144.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2019 Nesne Psikoloji Dergisi