Anahtar Kelimeler
stres
başa çıkma
yaşam doyumu
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Amaç: Bu araştırmanın amacı, tüberküloz hastalarını stres ve stresle ilişkili faktörler açısından incelemektir. Ayrıca yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi gibi sosyo-demografik değişkenlerin stres belirtileri üzerindeki etkisini belirlemek de çalışmanın diğer bir amacıdır.
Yöntem: Çalışmaya, Ankara 4 nolu Verem Savaşı Dispanseri’nde kayıtlı olan ve Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Hastanesi’nde yatarak tedavi gören toplam 129 tüberküloz hastası ve 161 sağlıklı birey katılmıştır. Hastaların 75’i Akciğer Tüberkülozu (AC TB), 54’ü Akçiğer Dışı Tüberküloz (AD TB) tanısı almıştır. Bilgi toplama araçları olarak; Demografik Bilgi Formu, Kısa Semptom Envanteri, Stres Belirtileri Ölçeği, Strese Yatkınlık Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmıştır.
Bulgular: Tüberküloz hastalarının fiziksel stres belirtilerinin sağlıklı gruptan daha yüksek olduğu, etkisiz başa çıkma yollarını daha fazla kullandıkları ve yaşam memnuniyetlerinin daha düşük olduğu saptanmıştır. Stresin psikolojik belirtileri açısından cinsiyet ve tanı grubu temel etkisi bulunmamakla birlikte, “cinsiyet x tanı grubu” etkileşim etkisi dikkati çekmektedir. Tüberküloz hastalarında, stresle etkisiz başa çıkma ve ilişki memnuniyeti değişkenleri hem psikolojik hem de fiziksel sağlığı yordayan ortak değişkenler olarak karşımıza çıkmıştır. Regresyon analizinde dikkati çeken diğer bir nokta da, tüberküloz hastalarında stresin psikolojik belirtilerini yordayan değişkenler arasında “eğitim” değişkeninin bulunmasıdır.
Sonuç: Bu bulgular ışığında, tüberküloz hastalarının tedavi süreçleri esnasında stres yönetimi ve stresle etkili başa çıkma stratejileri konusunda verilecek olan çeşitli eğitimlerin yararlı olacağı söylenebilir. Bu eğitimler, hastaların tedaviye yönelik motivasyonlarını arttırarak, tedavide büyük sorun olan ilaçların düzensiz kullanımı ve/veya tedavinin yarıda kesilmesi gibi risk faktörlerini ortadan kaldırarak tıbbi tedaviyi bütünleyici faydalar sağlayabilir. Ayrıca fiziksel yakınmalara yönelik çeşitli teknikler de (gevşeme, biofeedback vb.) hastaların rahatlamasını ve tedaviden daha olumlu sonuçlar elde edilmesini sağlayabilir.
Anahtar Sözcükler: Tüberküloz hastaları, stres
Referanslar
Anderson, R. J., Freedland, K. E., Clouse, R. E. ve ark. (2001). The prevalance of comorbid depression in adults with diabetes: A meta- analysis. Diabetes Care, 24, 1069-1078.
Arıkan, Z., Kuruoğlu, A. Ç, Beler, N., Oral, N., Ekim, N. N. ve ark. (2000). Tüberküloz olgularında hastalığın algılanması ve kişilik özellikleri. Kriz Dergisi, 8, 39-45.
Arulrajah, A. N. ve Harun, L. M. H. (2000). Relationship of psychological well- being with perceived stress, coping styles and social support amongst university undergraduates, http://eric.ed.gov.
Batıgün, A. D., Şahin, N. ve Karslı, E. (2011). Bedensel hastalıkları olan bireylerde stres, kendilik algısı, kişilerarası tarz ve öfke ilişkisi. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(4),245-254.
Blehar, M. C. ve Keita, G. P. (2003). Women and depression: a millennial perspective. J Affect Disord, 74, 1-4.
Day, A. (1992). Üniversite öğrencilerinde stres algısı ve Stres Audit Ölçeği’nin geçerliği, güvenirliği. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü, İzmir.
Denaro, N., Tomasello, L. ve Russi, G. (2015). Cancer and stress: What’s matter? From epidemiology: The psychologist and oncologist point of view. Journal of Cancer Therapeutics & Research, 3, doi: 10.7243/2049-7962-3- 6.
Derogatis, L. R. (1992). The Brief Symptom Inventory (BSI), Administration, Scoring and Procedures Manuel, Clinical Psyhometric Research Inc.
Dickens, C., Mc Govan, L., Percival, C., Tomenson, B., Cotter, L. ve ark. (2008). New Onset depression following myocardial infarction predicts cardiac mortality. Psychosom Med, 70, 450-455.
DSÖ (2013). Global Tuberculosis Control: Surveillance, planning, financing. WHO Report, Genova.
Husain, O. M., Dearman, S. P., Chaudry, I. B., Rizvi, N., Waheed, W. (2008). The relationship between anxiety, depression and illness perception in tuberculosis patients in Pakistan. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health, 4(4), doi:10.1186/1745-0179-4-4
Kessler, R. C. (2003). Epidemiology of women and depression. J Affect Disord, 74, 5-13.
Kılıçoğlu, A. ve Gülcan, E. (2007). Diyabet-depresyon etkileşiminde kortizolün etkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 8, 297-301.
Kiec-Swierczynska, M., Dudek, B., Krecisz, B., Swiercynska-Machura, D., Dudek, W. ve ark. (2006). The role of psychological factors and psychiatric disorders in skin diseases. Medycna Pracy, 57, 551-555.
Kunichkina, S. A., Ilnitski, I. G., Ladnyi, A., Polishchuk, E. S., Stebletsov, D. V. ve ark. (1990). The psychological characteristis of patients with chronic destructive pulmonary tuberculosis. Vrach Delo, 5, 75-76.
Lazarus, R. S. ve Folkman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer.
Leventhal, H., Weinman, J., Leventhal, E. A. ve Phillips, L. A. (2008). Health Psychology: The search for pathways between behavior and health. Annu Rev Psychol, 59, 477-505.
Meeks, S. ve Murrel, S. A. (2001). Contribution of education to health and life satisfaction in older adults mediated by negative affect. J Aging Health, 13, 92-119.
Miller, L. H., Smith, A. D. ve Mehler, B. L. (1988). The Stres Audit Manuel. Brookline.
Moussas, G., Tselebis, A., Karkanias, A., Stamouli, D., Ilias, I. ve ark. (2008). A comparative study of anxiety and depression in patients with bronchial asthma, chronic obstructive pulmonary disease and tuberculosis in a general hospital of chest diseases. Ann Gen Psychiatry 7,7, doi: 10.1186/1744- 859X-7-7
Onbaşıoğlu, M. (2006). Psikosomatik bedensel ve ruhsal rahatsızlığa sahip bireylerin stres ile ilişkili değişkenler açısından incelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Önen, R., Kaptanoğlu, C., Baysal, Z. B., Seber, G. ve Tekin, D. (1993). Akciğer tüberkülozu olan bir grup hastada kişilik özellikleri, sosyal uyum ve ruhsal belirti dağılımı. Solunum Hastalıkları Dergisi, 4, 97-100.
Özkan, S. (1993). Dahili tıpta psikiyatrik bozukluklar. Psikiyatrik Tıp: Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisi, İstanbul, 109-113.
Özkara, Ş., Aktaş, Z., Özkan, S. ve Ecevit, H. (2003). Türkiye’de tüberkülozun kontrolü için başvuru kitabı. T.C. Sağlık Bakanlığı Verem Savaşı Daire Başkanlığı, Ankara: Rekmay Ltd. Şti.
Özkurt, S. (2000). Tüberkülozlu olguların tedaviye ve sosyal yaşama uyumlarının değerlendirilmesi. Tüberküloz ve Toraks Dergisi, 48, 213-218.
Özol, D., Koçak, O. M., Coşkunol, İ. ve Egemen, A. (2005). Tüberkülozlu hastalarda kaygı durumu değerlendirmesi. Solunum Hastalıkları Dergisi, 16, 66-70.
Poltavski, D. ve Ferraro, F. R. (2003). Stress and illness in American and Russian college students. Personality and Individual Differences, 34, 971-982.
Simons, C., Aysan, F., Thompson, D., Hamarat, E., Don, S. (2002). Coping resource availability and level of perceived stress as predictors of life satisfaction in a cohort of Turkish college students. College Student Journal, 36, 129-141.
Şahin, N. H., Batıgün, A. D. ve Uğurtaş, S. (2002). Kısa Semptom Envanteri (KSE): Ergenler için kullanımının geçerlik, güvenilirlik ve faktör yapısı. Türk Psikiyatri Dergisi, 13, 125-135.
Şahin, N. H. ve Batıgün, A. D. (1997). Bir özel hastane sağlık personelinde iş doyumu ve stres. Türk Psikoloji Dergisi, 12, 57-73.
Şahin, N. H., Batıgün, A. D. ve Pazvantoğlu, E. A. (2012). Cinsel işlevlerdeki sorunlarda kişilerarası tarz, kendilik algısı ve öfkenin rolü. Türk Psikiyatri Dergisi, 23, 18-25.
Şahin, N. H., Batıgün, A. D. ve Koç, V. (2011a). Kişilerarası tarz, kendilik algısı, öfke ve depresyon. Türk Psikiyatri Dergisi, 22, 17-25.
Şahin, N. H., Batıgün, A. D. ve Uzun, C. (2011b). Anksiyete bozukluğu: Kişilerarası tarz, kendilik algısı ve öfke açısından bir değerlendirme. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 12, 107-113.
Şahin, N. H. ve Durak, A. (1994). Kısa Semptom Envanteri: Türk gençleri için uyarlaması. Türk Psikoloji Dergisi, 9, 44-56.
Şahin, N. H. ve Durak, A. (1995). Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği: Üniversite öğrencileri için uyarlanması. Türk Psikoloji Dergisi, 10, 56-73.
Şahin, N. H., Durak, A. ve Yasak, Y. (1994). Interpersonal style, loneliness and depression. 23 rd International Congress of Applied Psychology, Book of Abstracts, Madrid: July, 17-22, 209.
Taşkın, F. ve Olgun, N. (2010). Akciğer tüberkülozlu hastalarda yaşam kalitesi. Toraks Dergisi, 11, 19-25.
Taylor, S. E. (2009). Health Psychology (7. Baskı), New York: McGraw- Hill, 326- 370.
THSK, Tüberküloz D. Bşk. (2015). İstatistikler. http://tuberkuloz.thsk.saglik.gov.tr
Uçman, P. (1990). Ülkemizde çalışan kadınlarda stresle başa çıkma ve psikolojik rahatsızlıklar. Türk Psikoloji Dergisi, 7, 58-75.
Ünalan, D., Baştürk, M., Soyuer, F., Ceyhan, O. ve Öztürk, A. (2007). Tüberkülozlu hastalarda depresyonun yaşam kalitesi üzerine etkisinin aktif, inaktif ve kontrol gruplarında belirlenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 10, 113-124.
Ünalan, D., Baştürk, M., Soyuer, F., Ceyhan, O. ve Öztürk, A. (2008). Aktif ve inaktif tüberküloz olgularında yaşam kalitesi ve durumluk sürekli kaygı düzeyleri ile ilişkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 9, 22-30.
Vega, P., Sweetland, A., Acha, J., Castillo, H., Guerra, D. ve ark. (2004). Psychiatric issues in the management of patients with multidrug-resistant gtuberculosis. The International Journal of Tuberculosis and Lung Disease, 8,749-759.
Zautra, A. J., Smith, B. W. ve Yocum, D. (2002). Psychosocial influences on arthritis-related disease activity. International Congress Series, 1241, 47- 50.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2016 Nesne Psikoloji Dergisi