Anahtar Kelimeler
intihar notları
dilsel tuhaflık
bilişsel süreç işaretleyicileri
yazar analizi
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu çalışma, gerçek Türkçe intihar notlarını kurgusal olanlardan ayırt eden dilsel özellikleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Kuramsal çerçeve olarak Shneidman'ın (1985) Bilişsel Daralma teorisi ile Shapero'nun (2011) Dilsel Tuhaflık yaklaşımı bütünleştirilmiştir. Analiz için doğrulanmış haber kaynaklarından elde edilen gerçek notlar ve Türk edebiyatı ile televizyon dizilerinden seçilen kurgusal notlardan oluşan 20 metinlik bir bütünce derlenmiştir. Çalışmada çok katmanlı bir analiz modeli uygulanmıştır. İlk katman LIWC bilişsel süreç kategorilerinin (içgörü, nedensellik, kesinlik, belirsizlik) Türkçeye uyarlanmasını içermektedir. İkinci katman Türkçeye özgü biçim-sözdizimsel ölçütleri kapsamaktadır: Zaman eşiği işaretleyicisi artık, helallik kalıbı, -DI/-mIş tanıtsallık karşıtlığı ve boş özne ihlalleri. Üçüncü katman Shapero'nun tuhaflık kriterlerini (duygusal aşırılık, gündelik detaylar, somut talimat) uygulamaktadır. Kurgusal notlarda içgörü sözcükleri, nedensellik ifadeleri, duygusal aşırılık öğeleri ve belirgin adıl kullanımı daha yüksek oranlarda görülmüştür. Gerçek notlarda ise artık, gündelik detaylar ve somut talimatlar belirgin biçimde daha sıktır. Cinsiyet dağılımında anlamlı bir farklılık gözlenmiştir: Gerçek not yazarlarının büyük çoğunluğu erkektir; kurgusal notlarda ise kadın karakterler baskındır.
Sonuçlar, Türkçeye özgü ölçütlerin—özellikle bilişsel daralmanın sözcüksel yansıması olan artık ve kültürel bir ölüm ritüeli olarak helallik kalıbının—belirgin adli göstergeler sunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, şüpheli ölüm vakalarında metin özgünlüğünün değerlendirilmesi için ön bir kontrol listesi önermektedir.
Referanslar
Aksu-Koç, A. (1988). The acquisition of aspect and modality: The case of past reference in Turkish. Cambridge University Press.
Al-Mosaiwi, M. ve Johnstone, T. (2018). In an absolute state: Elevated use of absolutist words is a marker specific to anxiety, depression, and suicidal ideation. Clinical Psychological Science, 6(4), 529–542. https://doi.org/10.1177/2167702617747074
Black, S. T. (1993). Comparing genuine and simulated suicide notes: A new perspective. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61(4), 699–702. https://doi.org/10.1037/0022-006X.61.4.699
Boyd, R. L., Ashokkumar, A., Seraj, S. ve Pennebaker, J. W. (2022). The development and psychometric properties of LIWC-22. University of Texas at Austin.
Canbolat, F. (2018). A qualitative research on suicide notes: Mental representations in suicide notes of men [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
Canetto, S. S. ve Lester, D. (1998). Gender, culture, and suicidal behavior. Transcultural Psychiatry, 35(2), 163–190. https://doi.org/10.1177/136346159803500201
Chung, C. K. ve Pennebaker, J. W. (2007). The psychological functions of function words. K. Fiedler (Ed.), Social communication içinde (s. 343–359). Psychology Press.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. bs.). Lawrence Erlbaum Associates.
Coulthard, M. ve Johnson, A. (2007). An introduction to forensic linguistics: Language in evidence. Routledge.
Çınar, O. (2024). Revisiting native grammar through L2 theories: Knowledge and processing of null and overt subject pronouns in Turkish. Nesne Psikoloji Dergisi, 12(33), 331–350. https://doi.org/10.7816/nesne-12-33-03
Eisenwort, B., Till, B., Hinterbuchinger, B. ve Niederkrotenthaler, T. (2014). Sociable, mentally disturbed women and angry, rejected men: Cultural scripts for the suicidal behavior of women and men in the Austrian print media. Sex Roles, 71, 246–260. https://doi.org/10.1007/s11199-014-0395-3
Enç, M. (1986). Topic switching and pronominal subjects in Turkish. D. I. Slobin ve K. Zimmer (Ed.), Studies in Turkish linguistics içinde (s. 195–208). John Benjamins.
Erdoğdu, M., Yıldızeli, S. ve Karar, E. N. (2024). Bir e-intihar notunun psikodilbilimsel analizi. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları Dergisi, 6(2), 95–115.
Fincan, A. (2019). Adli dilbilim açısından idam mahkûmlarının son sözlerindeki duygu durumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Gibbons, J. (Ed.). (2003). Forensic linguistics: An introduction to language in the justice system. Blackwell.
Gönç Şavran, T. (2025). "Bildiğimiz kadarıyla" bazı gerçekler: Türkiye'de 2001-2023 arası intihar istatistikleri. Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni (SoSa), 13, 30–53.
Gregory, A. (1999). The decision to die: The psychology of the suicide note. S. Canter ve L. Alison (Ed.), Interviewing and deception içinde (s. 127–156). Ashgate.
Gül, D. C. (2010). Tanıtsallığın durum anlambilimsel sunumu: Türkçede tanıt türleri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
Ioannou, M. ve Debowska, A. (2014). Genuine and simulated suicide notes: An analysis of content. Forensic Science International, 245, 151–160. https://doi.org/10.1016/j.forsciint.2014.10.035
Jobes, D. A. ve Nelson, K. N. (2006). Shneidman's contributions to the understanding of suicidal thinking. T. E. Ellis (Ed.), Cognition and suicide: Theory, research, and therapy içinde (s. 29–49). American Psychological Association.
Johanson, L. (2000). Turkic indirectives. L. Johanson ve B. Utas (Ed.), Evidentials: Turkic, Iranian and neighbouring languages içinde (s. 61–87). Mouton de Gruyter.
Jones, N. J. ve Bennell, C. (2007). The development and validation of statistical prediction rules for discriminating between genuine and simulated suicide notes. Archives of Suicide Research, 11(2), 219–233. https://doi.org/10.1080/13811110701249847
Karbeyaz, K., Akkaya, H., Balcı, Y. ve Urazel, B. (2014). İntihar notlarının analizi: Eskişehir deneyimi. Nöropsikiyatri Arşivi, 51, 275–279. https://doi.org/10.4274/npa.y7000
Landis, J. R. ve Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159–174.
Leenaars, A. A. (1988). Suicide notes: Predictive clues and patterns. Human Sciences Press.
Leenaars, A. A. (1996). Suicide: A multidimensional malaise. Suicide and Life-Threatening Behavior, 26(3), 221–236.
Leenaars, A. A. (2010). Edwin S. Shneidman on suicide. Suicidology Online, 1, 5–18.
Lee, Y. ve Joh, G. (2023). Analyzing suicide notes with forensic linguistics and deep learning techniques. The Linguistic Association of Korea Journal, 31(2), 101–122.
McMenamin, G. R. (2002). Forensic linguistics: Advances in forensic stylistics. CRC Press.
O'Connor, R. C., Sheehy, N. P. ve O'Connor, D. B. (1999). A thematic analysis of suicide notes. Crisis: The Journal of Crisis Intervention and Suicide Prevention, 20(3), 106–114.
Ogilvie, D. M., Stone, P. J. ve Shneidman, E. S. (1966). Some characteristics of genuine versus simulated suicide notes. P. J. Stone (Ed.), The general inquirer: A computer approach to content analysis içinde (s. 527–535). MIT Press.
Olsson, J. (2008). Forensic linguistics (2. bs.). Continuum.
Osgood, C. E. ve Walker, E. G. (1959). Motivation and language behavior: A content analysis of suicide notes. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 59(1), 58–67. https://doi.org/10.1037/h0047078
Özsoy, A. S. (1987). The null subject parameter and Turkish. H. E. Boeschoten ve L. T. Verhoeven (Ed.), Studies on modern Turkish: Proceedings of the third conference on Turkish linguistics içinde (s. 82– 90). Tilburg University Press.
Pastika, I. W., Widiatmika, P. W. ve Triadnyani, I. G. A. A. M. (2025). Linguistic markers in cross-nation suicide notes and their implications for authenticity verification. Indonesian Journal of Applied Linguistics, 15(1), 59–73. https://doi.org/10.17509/ijal.v15i1.75562
Pennebaker, J. W. (2011). The secret life of pronouns: What our words say about us. Bloomsbury Press.
Pennebaker, J. W., Boyd, R. L., Jordan, K. ve Blackburn, K. (2015). The development and psychometric properties of LIWC2015. University of Texas at Austin.
Pennebaker, J. W., Francis, M. E. ve Booth, R. J. (2001). Linguistic inquiry and word count: LIWC 2001. Lawrence Erlbaum Associates.
Pestian, J. P., Matykiewicz, P. ve Linn-Gust, M. (2012). What's in a note: Analysis of suicide notes by statistical natural language processing. Cognitive Computation, 4(2), 263–271.
Rayon, L. J. (2022). Linguistic oddness in Philippine suicide notes: A forensic discourse analysis. LEARN Journal: Language Education and Acquisition Research Network, 15(2), 30–56.
Samraj, B. ve Gawron, J. M. (2015). The suicide note as a genre: Implications for genre theory. Journal of English for Academic Purposes, 19, 88–101. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2015.04.006
Shapero, J. J. (2011). The language of suicide notes [Doktora tezi, University of Birmingham]. University of Birmingham eTheses Repository.
Shneidman, E. S. (1973). Suicide notes reconsidered. Psychiatry, 36(4), 379–394.
Shneidman, E. S. (1985). Definition of suicide. John Wiley & Sons.
Shneidman, E. S. (1993). Suicide as psychache: A clinical approach to self-destructive behavior. Jason Aronson.
Shneidman, E. S. ve Farberow, N. L. (1957). Clues to suicide. McGraw-Hill.
Stack, S. ve Bowman, B. (2017). Cultural scripts: Analysis of suicide location in film, 1900–2013. Sociological Focus, 50(4), 1–15. https://doi.org/10.1080/00380237.2017.1312980
Stirman, S. W. ve Pennebaker, J. W. (2001). Word use in the poetry of suicidal and nonsuicidal poets. Psychosomatic Medicine, 63(4), 517–522.
Swales, J. M. (1996). Occluded genres in the academy: The case of the submission letter. E. Ventola ve A. Mauranen (Ed.), Academic writing: Intercultural and textual issues içinde (s. 45–58). John Benjamins.
Tanrıvere, U. (2016). İntihar mektuplarının psikodilbilimsel içerik ve tür özellikleri bağlamında incelenmesi: Adli dilbilimsel bir yaklaşım [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Tausczik, Y. R. ve Pennebaker, J. W. (2010). The psychological meaning of words: LIWC and computerized text analysis methods. Journal of Language and Social Psychology, 29(1), 24–54.
Teixeira, A. S., Talaga, S., Swanson, T. J. ve Stella, M. (2021). Revealing semantic and emotional structure of suicide notes with cognitive network science. Scientific Reports, 11, 19423. https://doi.org/10.1038/s41598-021-98147-w
Turan, Ü. D. (1995). Null vs. overt subjects in Turkish discourse: A centering analysis [Doktora tezi]. University of Pennsylvania.
Yavaş, F. (1980). On the meaning of tense and aspect markers in Turkish [Doktora tezi]. University of Kansas. Not: Bu çalışmayı destekleyen ek materyaller, aşağıdaki DOI adresi üzerinden erişilebilen açık bir akademik depoda bulunmaktadır: 10.5281/zenodo.18084565
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Nesne Psikoloji Dergisi