Anahtar Kelimeler
travma sonrası gelişim
öz şefkat
edinilmiş bedensel engel
travma sonrası stres bozukluğu
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Travmatik bir yaşantı sonrası verilen tepkilerin, ortaya çıkan durumların sıkıntı verici, işlev bozucu, rahatsız edici olduğu gibi genellikle olumsuz tarafları üzerinde durulmaktadır. Fakat travma sonrası gelişim kavramı, kişide travma gibi ciddi şekilde sıkıntı meydana getiren olaylardan sonra dahi, kişilerin yaşamlarında olumlu değişiklikler yapabildiklerini ortaya koymaktadır. Öz şefkat kavramı travma sonrası gelişim ile benzer niteliklere sahip olmakla birlikte, travma sonrası stres belirtilerine karşı koruyucu bir işlev de göstermektedir. Bu üç kavramın ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda, bu çalışmada literatürde az ele alınan sonradan bedensel engeli oluşmuş kişiler üzerinde travma sonrası stres belirtileri, travma sonrası gelişim ve öz şefkatin ilişkisini araştırmak amaçlanmıştır. Araştırmaya sonradan bedensel engeli oluşmuş 154 kişi katılım göstermiştir. Yapılan korelasyon ve regresyon analizleri sonucunda; travma sonrası gelişim, hem travma sonrası stres belirtileri hem de öz şefkat ile ilişkili bulunmamıştır. Ancak, travma sonrası stres belirtileri ile öz şefkat arasında negatif yönde, orta düzeyde, anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Alt boyutlar düzeyinde ise öz şefkatin öz sevecenlik, paylaşımların bilincinde olma ve bilinçlilik alt boyutları ile travma sonrası stres belirtilerinin aşırı uyarılma alt boyutunun, travma sonrası gelişimin toplam puanındaki değişimin %16,1’ini açıkladığı belirlenmiştir. Bu bulgulara paralel olarak, travmanın yaşandığı dönem, kolektivist kültür ve psikolojik dayanıklılık gibi literatürde değinilen birçok aracı değişkenin süreçte önemli rol oynayabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla, travmaya ilişkin spesifik olguların aracı değişkenler ekseninde ve kültürel bağlam göz önünde bulundurularak incelenmesi gerektiği düşünülmektedir.
Referanslar
Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-duyarlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 1-10.
Ali, D. A., Figley, C. R., Tedeschi, R. G., Galarneau, D. ve Amara, S. (2023). Shared trauma, resilience, and growth: A roadmap toward transcultural conceptualization. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 15(1), 45-55. https://doi.org/10.1037/tra0001044
Amerikan Psikiyatri Birliği (2013). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı, 5. baskı (DSM-5). E. Köroğlu (Çev.). Hekimler Yayın Birliği.
Andersson, A. L., Bunketorp, O. ve Allebeck, P. (1997). High rates of psychosocial complications after road traffic injuries. Injury, 28(8), 539–543. https://doi.org/10.1016/s0020-1383(97)00083-1
Arıcı Özcan, N. (2019). Yetişkinlerde travma sonrası stres ve öz duyarlılığın travma sonrası büyüme üzerindeki yordayıcı rolü. OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 621-642.
Arıcı Özcan, N. ve Arslan, R. (2020). Travma sonrası stres ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide sosyal desteğin ve maneviyatın aracı rolü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 299-314. https://doi.org/10.17755/esosder.548142
Arimitsu, K. (2023). Self-Compassion Across Cultures. Içinde A. Finlay-Jones, K. Bluth ve K. Neff (Ed.), Handbook of Self-Compassion (ss. 129-141). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-22348-8_8
Bluvstein, I., Moravchick, L., Sheps, D., Schreiber, S. ve ve Bloch, M. (2013) Posttraumatic growth, posttraumatic stress symptoms and mental health among coronary heart disease survivors. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 20, 164-172. https://doi.org/10.1007/s10880-012-9318-z
Braehler, C. ve Neff, K. (2020). Self-compassion in PTSD. In M. T. Tull ve N. A. Kimbrel (Eds.), Emotion in post-traumatic stress disorder: Etiology, assessment, neurobiology, andtreatment (pp. 567–596). Elsevier Academic Press. https://doi.org/ 10.1016/B978-0-12-816022-0.00020- X
Briere, J. N. ve Scott, C. (2016). Travma terapisinin ilkeleri. Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Cesur, G. (2012). Yetişkinlerde travmatik yasın ve travma sonrası büyümenin psikososyal belirleyicileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi
Chan, B. S. M., Deng, J., Li, Y., Li, T., Shen, Y., Wang, Y. ve Yi, L. (2020). The role of self-compassion in the relationship between post-traumatic growth and psychological distress in caregivers of children with autism. Journal of Child and Family Studies, 29(6), 1692–1700. https://doi.org/10.1007/s10826-019-01694-0
Davis, C. G. ve McKearney, J. M. (2003). How do People Grow from Their Experience with Trauma or Loss? Journal of Social and Clinical Psychology, 22(5), 477–492. https://doi.org/10.1521/jscp.22.5.477.22928
Dürü, Ç. (2006). Travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası büyümenin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve bir model önerisi [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Ehlers, A., Mayou, R. A. ve Bryant, B. (1998). Psychological predictors of chronic posttrumatic stress disorder after motor vehicle accidents. Journal of Abnormal Psychology, 107(3), 508-519. https://doi.org/10.1037/0021-843X.107.3.508
Ferguson, C., Cruz, A., Martinez, D., Rueda, S., Ferguson, D. ve Negy, C. (2008). Personality, parental, and media influences on aggressive personality and violent crime in young adults. Journal of Aggression, Maltreatment and Trauma, 17(4), 395-414. https://doi.org/10.1080/10926770802471522
Foa, E. B., Cashman, L., Jaycox, L. ve Perry, K. (1997). The validation of a selfreport measure of posttraumatic stress disorder: The Posttraumatic Diagnostic Scale. Psychological Assessment, 9, 445- 451. https://doi.org/10.1037/1040-3590.9.4.445
Frans, Ö., Rimmö, P. A., Åberg, L. ve Fredrikson, M. (2005). Trauma exposure and post‐traumatic stress disorder in the general population. Acta Psychiatrica Scandinavica, 111(4), 291-299. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.2004.00463.x
George, D. ve Mallery, P. (2009). SPSS for Windows step by step: a simple study guide and reference, 17.0 update (10th edition). Allyn & Bacon.
Germer, C. K. ve Neff, K. (2020). Öz şefkatli farkındalık uygulama rehberi (F. Tarımtay Altun, Çev.) (1. Baskı). Diyojen Yayıncılık.
Gilbert, P. (2005). Compassion and cruelty: A biopsychosocial approach. In P. Gilbert (Ed.), Compassion: Conceptualisations, research and use in psychotherapy (pp. 9–74). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203003459
Goldmann, E. ve Galea, S. (2014). Mental health consequences of disasters. Annual Review of Public Health, 35, 169-183. https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-032013-182435
Gökmen, G. ve Deniz, M. E. (2020). Travma sonrası büyümenin yordayıcıları olarak öz-anlayış ve affetme. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 72-93.
Hamam, A. A., Milo, S., Mor, I., Shaked, E., Eliav, A. S. ve Lahav, Y. (2021). Peritraumatic Reactions During the COVID-19 Pandemic – The Contribution of Posttraumatic Growth Attributed to Prior Trauma. Journal of Psychiatric Research, 132, 23–31. doi:10.1016/j.jpsychires.2020.09.029
Hansford, M. ve Jobson, L. (2022). Sociocultural context and the posttraumatic psychological response: Considering culture, social support, and posttraumatic stress disorder. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 14(4), 669-679. https://doi.org/10.1037/tra0001009
Hart, T., Fann, J. R., Chervoneva, I., Juengst, S. B., Rosenthal, J. A., Krellman, J. W., Dreer, L. E. ve Kroenke, K. (2016). Prevalence, risk factors, and correlates of anxiety at 1 year after moderate to severe traumatic brain injury. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 97(5), 701–707. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2015.08.436
Haspolat, A. (2019). Travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası büyüme: temel inançlardaki değişim, ruminasyonlar ve bilgece farkındalığın rolü yüksek lisans tezi [Yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Hepp, U., Gamma, A., Milos, G., Eich, D., Ajdacic-Gross, V., Rössler, W., Angst, J. ve Schnyder, U. (2006). Prevalence of exposure to potentially traumatic events and PTSD. The Zurich Cohort Study. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 256(3), 151–158. https://doi.org/10.1007/s00406-005-0621-7
Hoofien, D., Gilboa, A., Vakil, E. ve Donovick, P. J. (2001). Traumatic brain injury (TBI) 10-20 years later: A comprehensive outcome study of psychiatric symptomatology, cognitive abilities and psychosocial functioning. Brain Injury, 15(3), 189–209. https://doi.org/10.1080/026990501300005659
Işıklı, Sedat (2006). Travma sonrası stres belirtileri olan bireylerde olaya ilişikin dikkat yanlılığı, ayrışma düzeyi ve çalışma belleği uzamı arasındaki ilişki [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Jones, E. ve Wessely, S. (2007). A paradigm shift in the conceptualization of psychological trauma in the 20th century. Journal of Anxiety Disorders, 21(2), 164–175. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2006.09.009
Joseph, S. ve Linley, P. A. (2006). Growth following adversity: theoretical perspectives and implications for clinical practice. Clinical Psychology Review, 26(8), 1041–1053. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2005.12.006
Kağan, M., Güleç, M., Boysan, M. ve Çavuş, H. (2012). Travma sonrası büyüme envanteri’nin türkçe versiyonunun normal toplumda hiyerarşik faktör yapısı. TAF Preventive Medicine Bulletin, 11(5): 617-624. https://doi.org/10.5455/pmb.1323620200
Kazantzis, N., Flett, R. A., Long, N. R., MacDonald, C., Millar, M. ve Clark, B. (2010). Traumatic events and mental health in the community: a New Zealand study. The International Journal of Social Psychiatry, 56(1), 35–49. https://doi.org/10.1177/0020764008095929
Kessler, R. C., Sonnega, A., Bromet, E., Hughes, M. ve Nelson, C. B. (1995). Posttraumatic stress disorder in the national comorbidity survey. Archives of General Psychiatry, 52, 1048-1063. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1995.03950240066012
Khursheed, M. ve Shahnawaz, M. G. (2020). Trauma and post-traumatic growth: spirituality and self- compassion as mediators among parents who lost their young children in a protracted conflict. Journal of Religion and Health, 59(5), 2623-2637. https://doi.org/10.1007/s10943-020-00980-2
Kirkpatrick, K. L. (2005). Enhancing self-compassion using a gestalt two-chair intervention [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Texas
Leary, M. R., Tate, E. B., Adams, C. E., Allen, A. B. ve Hancock, J. (2007). Self-compassion and reactions to unpleasant self-relevant events: the implications of treating oneself kindly. Journal of Personality and Social Psychology, 92(5), 887–904. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.5.887
Linley, P. A. ve Joseph, S. (2004). Positive change following trauma and adversity: a review. Journal of Traumatic Stress, 17(1), 11–21. https://doi.org/10.1023/B:JOTS.0000014671.27856.7e
Milli Eğitim Bakanlığı (2013). Çocuk gelişimi ve eğitimi: Bedensel ve süreğen hastalıklar. http://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Bedensel%20ve%20S%C3%BCre %C4%9Fen%20Hastal%C4%B1klar.pdf
Moğulkoç, H. (2014). Kanser hastası çocuk ve ergenlerin ebeveynlerinde travma sonrası stres bozukluğunun ve travma sonrası gelişimin belirleyicileri: Sosyal destek, ruminasyon ve yükleme biçimleri [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Montero-Marin, J., Kuyken, W., Crane, C., Gu, J., Baer, R., Al-Awamleh, A. A., Akutsu, S., Araya-Véliz, C., Ghorbani, N., Chen, Z. J., Kim, M.-S., Mantzios, M., Rolim dos Santos, D. N., Serramo López, L. C., Teleb, A. A., Watson, P. J., Yamaguchi, A., Yang, E. ve García-Campayo, J. (2018). Self- Compassion and Cultural Values: A cross-cultural study of self-compassion using a multitrait- multimethod (mtmm) analytical procedure. Frontiers in Psychology, 9. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.02638
Moore, S. K., Okst, K., Smith, L., Fatkin, T., Creedon, T., Fredericksen, A. K., Gawande, R. ve Schuman- Olivier, Z. (2022). “Today I can look in the mirror and like myself”: effects of a trauma-ınformed mindful recovery program on self-compassion. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.780383
Morris, B. A., Shakespeare-Finch, J., Rieck, M. ve Newbery, J. (2005). Multidimensional nature of posttraumatic growth in an Australian population. Journal of Traumatic Stress, 18(5), 575–585. https://doi.org/10.1002/jts.20067
Munroe, M., Al-Refae, M., Chan, H. W. ve Ferrari, M. (2022). Using self-compassion to grow in the face of trauma: The role of positive reframing and problem-focused coping strategies. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 14(S1), S157-S164. https://doi.org/10.1037/tra0001164
Neff, K. D. (2003b). The development and validation of a scale to measure self compassion. Self and Identity, 2(3), 223-250. https://doi.org/10.1080/15298860309027
Norris, F. H., Murphy, A. D., Baker, C. K., Perilla, J. L., Rodriguez, F. G. ve Rodriguez, J.de J. (2003). Epidemiology of trauma and posttraumatic stress disorder in Mexico. Journal of Abnormal Psychology, 112(4), 646–656. https://doi.org/10.1037/0021-843X.112.4.646
Ortega-Williams, A., Beltrán, R., Schultz, K., Ru-Glo Henderson, Z., Colón, L. ve Teyra, C. (2021). An ıntegrated historical trauma and posttraumatic growth framework: a cross-cultural exploration. Journal of Trauma ve Dissociation, 22(2), 220-240. https://doi.org/10.1080/15299732.2020.1869106
Özdemir, M., Eruyar, Ş, Yazıcı H. ve Tan, Yi Wen (2022). The contribution of self-compassion in the relationship between social support and posttraumatic growth. European Review of Applied Psychology, 72(3). https://doi.org/10.1016/j.erap.2021.100747
Özönder Ünal, I., Ünal, C., Duymaz, T. ve Ordu, C. (2023). The relationship between psychological flexibility, self-compassion, and posttraumatic growth in cancer patients in the COVID-19 pandemic. Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 31(7), 428. https://doi.org/10.1007/s00520-023-07891-4
Öztürk, M. O. ve Uluşahin, N. A. (2016). Ruh sağlığı ve bozuklukları. Hekimler Yayın Birliği.
Raghavan, S. ve Sandanapitchai, P. (2024). The relationship between cultural variables and resilience to psychological trauma: A systematic review of the literature. Traumatology, 30(1), 37-51. https://doi.org/10.1037/trm0000239
Shakespeare-Finch, J. ve Lurie-Beck, J. (2014). A meta-analytic clarification of the relationship between posttraumatic growth and symptoms of posttraumatic distress disorder. Journal of Anxiety Disorders, 28(2), 223–229. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2013.10.005
Stuntzner, S. (2017). Compassion and self-compassion: Conceptualization of and application to adjustment to disability. Journal of Applied Rehabilitation Counseling, 48(2), 15-25. https://doi.org/10.1891/0047-2220.48.2.15
Şahne, M. E. (2018). Atatürk havalimanı saldırısından 6 ay sonra personelde görülen travmatik stres belirtileri ve travma sonrası büyüme ile ilişkili faktörler [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Tedeschi, R. G. ve Calhoun, L. G. (1995). Trauma ve transformation: Growing in the aftermath of suffering. Sage Publications, Inc. https://doi.org/10.4135/9781483326931
Tedeschi, R. G. ve Calhoun, L. G. (2004). Target Article: "Posttraumatic Growth: Conceptual Foundations and Empirical Evidence". Psychological Inquiry, 15(1), 1–18. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01
Tedeschi, R. G. ve Calhoun, L., G. (1996). The Post-traumatic growth inventory: Measuring the positive legacy of trauma. Journal of Traumatic Stress, 9, 455- 471. https://doi.org/10.1007/BF02103658
Tedeschi, R. G., Shakespeare-Finch, J., Taku, K. ve Calhoun, L. G. (2022). Travma sonrası gelişim: Teori, araştırma ve uygulamalar (S. Bayraktar, Çev. Ed.). Nobel Yayıncılık.
Tedeschi, R.G., Park, C.L. ve Calhoun, L.G. (1998). Posttraumatic Growth: Positive Changes in the Aftermath of Crisis. LEA, Inc.
Tekcan, E. E. (2018). Yetişkinlerde travma sonrası stres belirtileri ile travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide öz-şefkatin düzenleyici rolü [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Thompson, B. L. ve Waltz, J. (2008). Self-compassion and PTSD symptom severity. Journal of Traumatic Stress, 21, 556-558. https://doi.org/10.1002/jts.20374
Turan, S. N. (2023). Üniversite öğrencilerinde travma sonrası büyümenin yordayıcıları olarak psikolojik sağlamlık ve travma sonrası stres [Yüksek lisans tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Van Loey, N. E. ve Van Son, M. J. (2003). Psychopathology and psychological problems in patients with burn scars: epidemiology and management. American Journal of Clinical Dermatology, 4(4), 245– 272. https://doi.org/10.2165/00128071-200304040-00004
Whealin, J. M., Pitts, B., Tsai, J., Rivera, C., Fogle, B. M., Southwick, S. M. ve Pietrzak, R. H. (2020). Dynamic interplay between PTSD symptoms and posttraumatic growth in older military veterans. Journal of Affective Disorders, 269, 185-191. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.03.020
Wheeler I. (2001). Parental bereavement: the crisis of meaning. Death Studies, 25(1), 51–66. https://doi.org/10.1080/07481180126147
Williams, S. L., Williams, D. R., Stein, D. J., Seedat, S., Jackson, P. B. ve Moomal, H. (2007). Multiple traumatic events and psychological distress: the South Africa stress and health study. Journal of Traumatic Stress, 20(5), 845–855. https://doi.org/10.1002/jts.20252
Winders, S.-J., Murphy, O., Looney, K. ve O’Reilly, G. (2020). Self-compassion, trauma, and posttraumatic stress disorder: A systematic review. Clinical Psychology ve Psychotherapy, 27(3), 300-329. https://doi.org/10.1002/cpp.2429
Wong, C. C. Y. ve Yeung, N. C. Y. (2017). Self-compassion and posttraumatic growth: Cognitive processes as mediators. Mindfulness, 8(4), 1078–1087. https://doi.org/10.1007/s12671-017-0683-4
Yanık, Z. (2018). The mediating effect of rumination in relation to centrality of event, posttraumatic growth and posttraumatic stress disorder among breast cancer survivors [Yüksek Lisans Tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Yuhan, J., Wang, D. C., Canada, A. ve Schwartz, J. (2021). Growth after trauma: the role of self-compassion following Hurricane Harvey. Trauma Care, 1(2), 119-129. https://doi.org/10.3390/traumacare1020011
Zhao, M., Smithson, J., Ford, T., Wang, P., Wong, N. Y. B. ve Karl, A. (2021). Self-compassion in Chinese young adults: specific features of the construct from a cultural perspective. Mindfulness, 12(11), 2718-2728. https://doi.org/10.1007/s12671-021-01734-1
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Nesne Psikoloji Dergisi