Anahtar Kelimeler
bilgece muhakeme
güvenirlik
geçerlik
BMÖ
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Psikoloji literatüründe bilgelik, farklı yaklaşımlara sahip kuramsal modellerle incelenmektedir. Bu modellerden biri, bilgeliği bilişsel değişkenler üzerinden muhakeme becerisi olarak kavramsallaştıran Bilgece Muhakeme Modeli, diğeri ise bilgeliği duygu düzenlemenin de dahil olduğu psikolojik kaynakların öngördüğü bir beceri olarak tanımlayan MORE Yaşam Deneyimi Modelidir. Bu çalışmanın amacı, Bağlama Özgü Bilgece Muhakeme Ölçeğinin (BMÖ) MORE Yaşam Deneyimi Modeli maddeleriyle zenginleştirilerek Türkçe’ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesidir. Çalışmaya çoğunluğu üniversite öğrencisi olan, 18-30 yaş aralığında 307 (47 erkek) katılımcı dahil edilmiştir. SWIS’in 21 maddeli ve 5 faktörlü orijinal havuzuna 26 madde ve 3 faktör eklenerek 47 maddeli, 8 faktörlü bir havuz oluşturulmuştur. Orijinal ölçek yapısı ve havuz karşılaştırmalı olarak doğrulayıcı faktör analizi ve geçerlik ve güvenilirlik analizleriyle incelenmiştir. Orijinal ölçeğin geçerlik ve güvenilirlik analizleri 23 maddeli, 6 faktörlü bir yapı ortaya koymuştur. Nihai ölçekte BMÖ’nün 15 maddesi ve tüm faktörleri korunmuştur. Ayrıca, 23 maddelik nihai ölçek, üniversite öğrencilerinden oluşan 183 (28 erkek) kişilik ikinci bir örneklem grubunda test edilmiştir. Bulgular, BMÖ’nün bilgeliği bilişsel yaklaşımla test eden maddeleri ile MORE Yaşam Modeli'nin duygusal becerileri ölçen maddeleri birleştiğinde, orijinal modele kıyasla daha güvenilir ve geçerli olduğunu göstermiştir. Çalışmanın bulguları, Türkiye’de bilgeliğin algılanışına dair tartışmalara kuramsal çerçevede katkı sağlamaktadır.
Referanslar
Akın, A. (2010). İkk boyutlu sosyal kstenkrlkk ölçeğknkn gelkştkrklmesk ve pskkometrkk özellkklerknkn araştırılması. Gaz@ Ün@vers@tes@ Gaz@ Eğ@t@m Fakültes@ Derg@s@, 30(3), 771-784.
Akkaya, A. (2019). Ps@kososyal gel@ş@m alanı olarak b@lgel@k gel@ş@m@n@n @ncelenmes@ [Doktora tezk, Kocaelk Ünkversktesk]. Yükseköğretkm Kurulu Ulusal Tez Merkezk. https://tez.yok.gov.tr/
Alalwan, N., Al-Rahmk, W. M., Alfarraj, O., Alzahrank, A., Yahaya, N. ve Al-Rahmk, A. M. (2019). Integrated three theorkes to develop a model of factors affectkng students’ academkc performance kn hkgher educatkon. Ieee Access, 7, 98725-98742. https://dok.org/10.1109/ACCESS.2019.2928142
Aldwin, C. M., Igarashi, H. ve Levenson, M. R. (2019). Wisdom as self-transcendence. R. J. Sternberg ve J. Glück (Ed.), The Cambridge handbook of wisdom içinde (s. 122–143). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108568272.007
Ardelt, M. (2003). Empirical assessment of a Three-Dimensional Wisdom Scale. Research on Aging, 25(3), 275–324. https://doi.org/10.1177/0164027503025003004
Asadi, S., Khorshidi, R. ve Glück, J. (2019). Iranian children’s knowledge about wisdom. Cognitive Development, 52, 100814. https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2019.100814
Bars, M. E. (2018). Sözlü gelenekten elektronkk döneme bklgelkk dönüşümü: Irkıl Ata'dan Şahkn Ağa'ya. M@llî Folklor, 30(117), 120-130.
Bkrdkr, E., Sayılan, G., Ckngöz-Ulu, B. ve Adams, G. (2022). Ideologkcal orkentatkons and generalkzed prejudkce kn Turkey: Adaptkng the dual process motkvatkonal model. Internat@onal Journal of Intercultural Relat@ons, 90, 21-37. https://dok.org/10.1016/j.kjkntrel.2022.07.006
Brienza, J. P., Kung, F. Y. H., ve Chao, M. M. C. (2021). Wise reasoning, intergroup positivity, and attitude polarization across contexts. Nature Communications, 12(1), 3313. https://doi.org/10.1038/s41467-021-23432-1
Brienza, J. P., Kung, F. Y. H., Santos, H. C., Bobocel, D. R., ve Grossmann, I. (2018). Wisdom, bias, and balance: Toward a process-sensitive measurement of wisdom-related cognition. Journal of Personality and Social Psychology, 115(6), 1093–1126. https://doi.org/10.1037/pspp0000171
Cambaz, H. Z. (2023). Evaluat@ng w@sdom w@th self-report and performance measures and @ts assoc@at@ons w@th execut@ve funct@ons [Yüksek lksans tezk, Ankara Yıldırım Beyazıt Ünkversktesk]. Yükseköğretkm Kurulu Ulusal Tez Merkezk. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezk/
Cambaz, H. Z. ve Ünal, G. (2024). Comparing self-report and performance measurement of wisdom in Turkish sample: Relations with self-transcendence and cognitive flexibility. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 34(3), 361-372. https://doi.org/10.1080/10911359.2023.2165589
Doğan, U., ve Çolak, T. S. (2020). Narskskstkk Kkşklkk Envanterk-13 (NKE-13)’nkn Türkçe geçerlkk ve güvenkrlkk çalışması. OPUS Internat@onal Journal of Soc@ety Researches, 15(26), 4166-4184. https://dok.org/10.26466/opus.635725
Eldeleklkoğlu, J., ve Eroğlu, Y. (2015). A Turkksh adaptatkon of the Emotkon Regulatkon Questkonnakre. Journal of Human Sc@ences, 12(1), 1157–1168.
Gentkle, B., Mkller, J. D., Hoffman, B. J., Rekdy, D. E., Zekchner, A., ve Campbell, W. K. (2013). A test of two brkef measures of grandkose narckssksm: The Narcksskstkc Personalkty Inventory–13 and the Narcksskstkc Personalkty Inventory-16. Psycholog@cal Assessment, 25(4), 1120– 1136. https://dok.org/10.1037/a0033192
Glück, J. (2019). The development of wisdom during adulthood. R. J. Sternberg ve J. Glück (Ed.), The Cambridge handbook of wisdom içinde (s. 323–346). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108568272.016
Glück, J. ve Bluck, S. (2013). The MORE Life Experience Model: A theory of the development of personal wisdom. Ferrari, M., ve Weststrate, N. (Ed.) The scientific study of personal wisdom içinde (s. 75-97). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-7987-7_4
Glück, J. ve Weststrate, N. M. (2022). The wisdom researchers and the elephant: An integrative model of wise behavior. Personality and Social Psychology Review, 26(4), 342–374. https://doi.org/10.1177/10888683221094650
Glück, J., Bluck, S. ve Weststrate, N. M. (2019). More on the MORE Life Experience Model: What we have learned (So Far). The Journal of Value Inquiry, 53(3), 349–370. https://doi.org/10.1007/s10790-018-9661-x
Glück, J., Bluck, S., Baron, J. M. ve McAdams, D. P. (2005). The wisdom of experience: Autobiographical narratives across adulthood. International Journal of Behavioral Development, 29(3), 197–208. https://doi.org/10.1177/01650250444000504
Glück, J., Weststrate, N. M. ve Scherpf, A. (2022). Looking beyond linear: a closer examination of the relationship between wisdom and wellbeing. Journal of Happiness Studies, 23(7), 3285–3313. https://doi.org/10.1007/s10902-022-00540-3
Glück, J. (2021). More Autobiographical Scale for (K)Conflicts. Yayınlanmamış ölçek, Klagenfurt Üniversitesi, Avusturya.
Goodboy, A. K. ve Martin, M. M. (2020). Omega over alpha for reliability estimation of unidimensional communication measures. Annals of the International Communication Association, 44(4), 422-439. https://doi.org/10.1080/23808985.2020.1846135
Grossmann, I. (2017). Wisdom in context. Perspectives on Psychological Science, 12(2), 233–257. https://doi.org/10.1177/1745691616672066
Grossmann, I. ve Kross, E. (2014). Exploring Solomon’s paradox: Self-distancing eliminates the self-other asymmetry in wise reasoning about close relationships in younger and older adults. Psychological Science, 25(8), 1571–1580. https://doi.org/10.1177/0956797614535400
Grossmann, I., Gerlach, T. M., ve Denissen, J. J. A. (2016). Wise reasoning in the face of everyday life challenges. Social Psychological and Personality Science, 7(7), 611–622. https://doi.org/10.1177/1948550616652206
Gülüm, I. V., ve Dağ, İ. (2012). The Turkksh adaptatkon, valkdkty and relkabklkty study of the repetktkve thknkkng questkonnakre and the cognktkve flexkbklkty knventory. Anatol@an Journal of Psych@atry, 13(3), 216–223.
Han, B. (2018). Organkzatkonal gosskp scale: valkdkty and relkabklkty study. Journal of Turk@sh Stud@es, 13(27), 829-846. https://dok.org/10.7827/TurkkshStudkes.14374
Hooper, D, Coughlan, J ve Mullen, M (2008). Structural equatkon modellkng: Gukdelknes for determknkng model fkt. Electron@c Journal of Bus@ness Research Methods, 6(1), 53-60.
Kross, E. ve Grossmann, I. (2012). Boosting wisdom: Distance from the self enhances wise reasoning, attitudes, and behavior. Journal of Experimental Psychology: General, 141(1), 43–48. https://doi.org/10.1037/a0024158
Levenson, M. R., Jennings, P. A., Aldwin, C. M. ve Shiraishi, R. W. (2005). Self-Transcendence: conceptualization and measurement. The International Journal of Aging and Human Development, 60(2), 127–143. https://doi.org/10.2190/xrxm-fyra-7u0x-grc0
MacCallum, R. C., Browne, M. W., ve Sugawara, H. M. (1996). Power analysks and determknatkon of sample skze for covarkance structure modelkng. Psycholog@cal Methods, 1(2), 130– 149. https://dok.org/10.1037/1082-989X.1.2.130
Michael, T., Bangen, K. J., Palmer, B. W., Martin, A. S., Avanzino, J. A., Depp, C. A., Glorioso, D., Daly, R. ve Jeste, D. V. (2019). A new scale for assessing wisdom based on common domains and a neurobiological model: The San Diego Wisdom Scale (SD-WISE). Journal of Psychiatric Research, 108, 40–47. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2017.09.005
Mullaoğlu, F., Kasap., E. Z. ve Cambaz H. Z. (2024). "Middle way orientation” as a new concept and its Relations with other psychological constructs. [Hazırlık Aşamasında]
Özdemir, N. (2010). Mizah, eleştirel düşünce ve bilgelik: Nasreddin Hoca. Millî Folklor, 22(87), 27-40.
Peetz, J. ve Grossmann, I. (2020). Wise reasoning about the future is associated with adaptive interpersonal feelings after relational challenges. Social Psychological and Personality Science, 12(5), 629–637. https://doi.org/10.1177/1948550620931985
Reed, P. G. (1991). Self-transcendence and mental health in oldest-old adults. Nursing Research, 40(1), 5–11. https://doi.org/10.1097/00006199-199101000-00002
Santos, H. C., Huynh, A. ve Grossmann, I. (2017). Wisdom in a complex world: A situated account of wise reasoning and its development. Social and Personality Psychology Compass, 11(10), Article e12341. https://doi.org/10.1111/spc3.12341
Sarıçam, H. (2015). Öz Aşkınlık Ölçeğk Türkçe Formunun pskkometrkk özellkklerk. Euras@an Academy of Sc@ences Soc@al Sc@ences Journal, 5, 25-34. https://dok.org/10.17740/eas.soc.2015-V5-3
Takahashi, M. ve Bordia, P. (2000). The concept of wisdom: A cross‐cultural comparison. International Journal of Psychology, 35(1), 1–9. https://doi.org/10.1080/002075900399475
Takayama, M. (2002). The concept of wisdom and wise people in Japan. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Tokyo Üniversitesi.
Thomas, M. L., Bangen, K. J., Palmer, B. W., Martkn, A. S., Avanzkno, J. A., Depp, C. A., Glorkoso, D., Daly, R. E. ve Jeste, D. V. (2019). A new scale for assesskng wksdom based on common domakns and a neurobkologkcal model: The San Dkego Wksdom Scale (SD-WISE). Journal of Psych@atr@c Research, 108, 40–47. https://dok.org/10.1016/j.jpsychkres.2017.09.005
Tiberius, V. (2008). Wisdom and flexibility. The reflective life: Living wisely with our limits içinde (s. 65-88). Oxford University Press eBooks. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199202867.003.0003
Turgut, Ö. ve Nazlı, S., (2021). Kendkne Yönelkk Bklgelkk Algısı Ölçeğk’nkn Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlkk ve güvenkrlkk çalışması. Mehmet Ak@f Ersoy Ün@vers@tes@ Eğ@t@m Fakültes@ Derg@s@, 57, 425-448. http://dx.dok.org/110.21764/maeuefd.638315
Uskul, A. K., Kkrchner-Häusler, A., Vkgnoles, V. L., Rodrkguez-Baklón, R., Castkllo, V. A., Cross, S. E., Yalçın, M. G., Harb, C., Husnu, S., Ishkk, K., Jkn, S., Karamaouna, P., Kafetskos, K., Katerk, E., Matamoros- Lkma, J., Lku, D., Mknkesy, R., Na, J., Özkan, Z., . . . Uchkda, Y. (2023). Nekther Eastern nor Western: Patterns of kndependence and knterdependence kn Medkterranean socketkes. Journal of Personal@ty and Soc@al Psychology, 125(3), 471–495. https://dok.org/10.1037/pspa0000342
Uzunsakal, E. ve Yıldız, D. (2018). Alan araştırmalarında güvenklkrlkk testlerknkn karşılaştırılması ve tarımsal verkler üzerkne bkr uygulama. Uygulamalı Sosyal B@l@mler Derg@s@, 2(1), 14-28.
Weststrate, N. M. ve Glück, J. (2017). Hard-earned wisdom: Exploratory processing of difficult life experience is positively associated with wisdom. Developmental Psychology, 53(4), 800–814. https://doi.org/10.1037/dev0000286
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2024 Nesne Psikoloji Dergisi