Anahtar Kelimeler
sosyal kaygı
erken dönem uyumsuz şemalar
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu çalışma, algılanan ebeveynlik tarzları (anne ve baba) ile üniversite öğrencilerinin sosyal kaygı düzeyleri arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şemaların olası aracılık rolünü araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırmada kesitsel bir tasarım benimsenmiş olup, altı farklı üniversiteden yüz yüze görüşmeler yoluyla seçilen 419 üniversite öğrencisi (%60,4 kadın) katılmıştır. Veri toplama için Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSAS), Young Şema Ölçeği-Kısa Form 3 (YSQ-SF3) ve Young Ebeveynlik Envanteri (YPI) kullanılmıştır. Sonuçlar, annelerin algılanan olumsuz ebeveynlik tarzlarının, öğrencilerin sosyal kaygı düzeylerini anlamlı şekilde artırdığını göstermiştir. Özellikle, erken dönem uyumsuz şemaların 'bozulmuş özerklik' alanı, bu ilişkide önemli bir aracı olarak tanımlanmıştır. Bu durum, annelik tarzlarının, bozulmuş özerklik şemalarının gelişimi yoluyla sosyal kaygıyı artırdığına işaret etmektedir. Buna karşılık, babaların algılanan ebeveynlik tarzlarının sosyal kaygı düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Bu bulgular, sosyal kaygının gelişiminde annelerin kritik rolünü vurgulamakta ve erken dönem uyumsuz şemaları hedefleyen terapötik müdahalelerin önemini ortaya koymaktadır. Çalışma, erken ebeveynlik etkilerinin zihinsel sağlık sonuçlarını nasıl şekillendirdiğini anlamaya katkıda bulunmakta olup, klinik uygulamalar ve gelecekteki araştırmalar için önemli çıkarımlar sunmaktadır
Referanslar
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Asbrand, J., Hudson, J., Schmitz, J., & Tuschen-Caffier, B. (2017). Maternal parenting and child behaviour: An observational study of childhood social anxiety disorder. Cognitive Therapy and Research, 41(4), 562–575. https://doi.org/10.1007/s10608-016-9828-3
Beck, A. T. (1967). Depression: Clinical, Experimental, and Theoretical Aspects. New York: Harper & Row.
Beck, A. T., Rush, A. J., Shaw, B. F., & Emery, G. (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.
Birtürk, E. (2021). Üniversite öğrencilerinde algılanan ebeveyn tutumları ile sosyal kaygı belirtileri arasındaki ilişkide duygu düzenleme stratejileri ve aleksitiminin aracı rolünün incelenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı.
Bögels, S. M., Van Oosten, A., Muris, P., & Smulders, D. (2001). Familial correlates of social anxiety in children and adolescents. Behaviour Research and Therapy, 39(3), 273–287. https://doi.org/10.1016/s0005-7967(00)00005-x
Bögels, S. M., & Perotti, E. C. (2010). Does Father Know Best? a formal model of the paternal influence on childhood social anxiety. Journal of Child and Family Studies, 20(2), 171–181. https://doi.org/10.1007/s10826-010-9441-0
Bögels, S., Stevens, J., & Majdandžić, M. (2010). Parenting and social anxiety: fathers’ versus mothers’ influence on their children’s anxiety in ambiguous social situations. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 52(5), 599–606. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2010.02345.x
Budinger, C. M., Drazdowski, T. K., & Ginsburg, G. S. (2013). Anxiety-promoting parenting behaviors: A comparison of anxious parents with and without social anxiety disorder. Child Psychiatry and Human Development, 44(3), 412–418. https://doi.org/10.1007/s10578-012-0335-9
Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg, M. R. Liebowitz, D. A. Hope, & F. R. Schneier (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment (pp. 69- 93). Guilford Press.
Degnan, K. A., Calkins, S. D., Keane, S. P., & Hill‐Soderlund, A. L. (2008). Profiles of disruptive behavior across early childhood: contributions of frustration reactivity, physiological regulation, and maternal behavior. Child Development, 79(5), 1357–1376. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01193.x
Fresco, D. M., Coles, M. E., Heimberg, R. G., Liebowitz, M. R., Hami, S., Stein, M. B., & Goetz, D. (2001). The Liebowitz Social Anxiety Scale: a comparison of the psychometric properties of self-report and clinician-administered formats. Psychological Medicine, 31(6), 1025–1035. https://doi.org/10.1017/s0033291701004056
Heimberg, R. C., Brozovich, F. A., & Rapee, R. M. (2010). A cognitive behavioral model of social anxiety disorder: Update and extension. In S. G. Hofmann & P. M. DiBartolo (Eds.), Social anxiety: Clinical, developmental, and social perspectives (pp. 395–422). Elsevier Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-375096-9.00015-8
Heimberg, R. G., Hofmann, S. G., Liebowitz, M. R., Schneier, F. R., Smits, J. a. J., Stein, M. B., Hinton, D. E., & Craske, M. G. (2014). Socıal Anxıety Dısorder in DSM-5. Depression and Anxiety, 31(6), 472– 479. https://doi.org/10.1002/da.22231
Hudson, J. L., & Rapee, R. M. (2001). Parent–child interactions and anxiety disorders: an observational study. Behaviour Research and Therapy, 39(12), 1411–1427. https://doi.org/10.1016/s0005-7967(00)00107-
Hudson, J. L., & Rapee, R. M. (2004). From anxious temperament to disorder: An etiological model. In R. G. Heimberg, C. L. Turk, & D. S. Mennin (Eds.), Generalized anxiety disorder: Advances in research and practice (pp. 51–74). Guilford Press.
İnci, R. (2019). Üniversite öğrencilerinin psikolojik ihtiyaçları, erken dönem uyumsuz şemalarının sosyal kaygılarını yordaması [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı.
Lewis-Morrarty, E., Degnan, K. A., Chronis-Tuscano, A., Rubin, K. H., Cheah, C. S., Pine, D. S., Henderson, H. A., & Fox, N. A. (2012). Maternal over-control moderates the association between early childhood behavioral inhibition and adolescent social anxiety symptoms. Journal of Abnormal Child Psychology, 40(8), 1363–1373. https://doi.org/10.1007/s10802-012-9663-2
Liebowitz, M. R. (2015). Social phobia. Modern Problems of Pharmacopsychiatry/Modern Trends in Pharmacopsychiatry, 141–173. https://doi.org/10.1159/000414022
Leigh, E., & Clark, D. M. (2018). Understanding social anxiety disorder in adolescents and improving treatment outcomes: Applying the cognitive model of Clark and Wells (1995). Clinical Child and Family Psychology Review, 21(3), 388–414. https://doi.org/10.1007/s10567-018-0258-5
Mairet, K., Boag, S., & Warburton, W. (2014). How important is temperament? The relationship between coping styles, early maladaptive schemas and social anxiety. International Journal of Psychology and Psychological Therapy, 14(2), 171–189.
Mogg, K., & Bradley, B. P. (2002). Selective orienting of attention to masked threat faces in social anxiety. Behaviour Research and Therapy, 40(12), 1403–1414. https://doi.org/10.1016/s0005-7967(02)00017-
Neal, J. A., & Edelmann, R. J. (2003). The etiology of social phobia: Toward a developmental profile. Clinical Psychology Review, 23(6), 761–786. https://doi.org/10.1016/s0272-7358(03)00076-x
Ortiz, G. O., Romera, E. M., Jiménez-Castillejo, R., Ortega-Ruiz, R., & García-López, L. J. (2019). Parenting practices and adolescent social anxiety: A direct or indirect relationship? International Journal of Clinical and Health Psychology, 19(2), 124–133. https://doi.org/10.1016/j.ijchp.2019.04.001
Pinto-Gouveia, J., Castilho, P., Galhardo, A., & Cunha, M. (2006). Early maladaptive schemas and social phobia. Cognitive Therapy and Research, 30(5), 571–584. https://doi.org/10.1007/s10608-006-9027-
Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879–891. https://doi.org/10.3758/brm.40.3.879
Rapee, R. M., & Sweeney, L. (2001). Social phobia in children and adolescents: Nature and assessment. In W. K. Silverman & P. Treffers (Eds.), Anxiety disorders in children and adolescents (pp. 59-88). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511581780.005
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2024 Nesne Psikoloji Dergisi