Öz
Bu çalışma, dijital dünyada ebeveynlerin sosyal medya kullanımının çocuğa verilen değere etkisini araştırmakta ve bu etkinin psikolojik, ekonomik/faydacıl ve sosyal/geleneksel boyutlarda nasıl değiştiğini incelemektedir. Toplam 241 ebeveynin katıldığı çalışmada, katılımcıların 63’ü sosyal medya fenomeni statüsünde yer almaktadır. Veri toplama sürecinde Demografik Bilgi Formu, Çocuğun Değeri Ölçeği ve Ebeveynlerin Çocuktan Gelecekteki Beklentileri Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmada gruplar arasındaki ilişkiler t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile değerlendirilmiş, eğitim ile çocuğa verilen değerler arasındaki ilişki ise Pearson korelasyon katsayıları ile incelenmiştir. Sonuçlar, ebeveynlerin eğitim seviyesi arttıkça çocuğa verdikleri psikolojik, ekonomik/faydacıl ve sosyal/geleneksel değerlerde düşüş yaşandığını göstermektedir. Bu bulgu literatürdeki genel eğilimlerle çelişmektedir. Fenomen olan ve olmayan ebeveynlerle yapılan analizlerde, çocuğa verilen değerler ve gelecek beklentileri arasında anlamlı farklar bulunmamıştır. Ancak, özellikle fenomen olmayan babaların çocuklara ekonomik/faydacıl ve sosyal/geleneksel değer verme eğilimlerinin annelerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ek olarak, fenomen babaların da annelere göre sosyal/geleneksel değere daha çok vurgu yaptıkları görülmüştür. Bu sonuçlar, ebeveynlerin çocuk sahibi olma nedenlerinin ve değerlerinin dijital dünya ve sosyal medya kullanımını nasıl etkilediğini anlamak için önemli ipuçları sunmaktadır.
Referanslar
Aktaş, A. ve Şener, G. (2019). Nüfuz pazarlamasında (Influencer marketing) mesaj stratejileri. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 399-422.
Alabaş, R., Akyüz, H. İ. ve Kamer S. T. (2019). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algılarının belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(44), 429-448.
Armağan, E. ve Doğaner, M. C. (2018, Nisan). Fenomen pazarlaması: Youtube güzellik vloggerları üzerine bir araştırma. [Bildiri sunumu] International Congress of Political Economic and Financial Analysis, Aydın.
Aslan, S. ve Durmuş, E. (2020). Okul öncesi dönemde güncel bir ebeveyn davranışı: Sharenting. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(1), 135-151. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202041185
Atak, H. (2017). Piaget ve Vkgotsky’nin kuramlarında çocukların toplumsallaşma süreci. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 9(2), 163-176. https://doi.org/10.18863/pgy.281372
Aynısoy, C. (2019). Influencer’ların marka kişilikleri ve takipçilerin kişiliklerinin yeni ürün satın alma niyetine etkisi ve bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Bal, D. ve Onay, A. (2020). Sosyal amaca dayalı pazarlama ve kurum imajı ilişkisi: Eker- adım adım oluşumu işbirliği üzerine bir araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 211-236. https://doi.org/10.18037/ausbd.845788
Bardakçı, M. (2021). Teşhir toplumunun yeni tehlikesi: Tween fenomeni. B. Yuvalı, L. Karagöz ve T. Eğri (Ed.), 9. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi- Bildiriler Kitabı IV içinde (s. 53-66), İLEM.
Başoğlu, R. (2020). Annelerin sosyal medya kullanımı ve Instagramda olan popüler anneler. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(1), 857-873.
Bayer, A. (2020). Modernleşme sürecinde aile: Değişen annelik ve babalık. Tevilat, 1(1), 35-60. https://doi.org/10.5281/zenodo.4414805
Bayuk, M. N. ve Aslan, M. (2018). Influencer marketing (Hatırlı pazarlama). Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(75), 173-185. https://doi.org/10.16992/ASOS.14033
Baştemur, Ş. ve Kurşuncu, M. A., 2022). “Sharenting: Why parents share their children’ photos on social media?”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 12(3), 2911- 2928. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1137855
Bian, Q., Chen, Y., Greenfield, P. M., ve Yuan, Q. (2022). Mothers’ experience of social change and individualistic parenting goals over two generations in urban China. Frontiers in Psychology, 12, 487039. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.487039
Biber, L. (2020). Sosyal medya, fomo ve kuşaklararası farklılaşma. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 9(1), 26-43.
Can, Y. (2014). Türk ailesinde aile içi şiddetin kültürel dinamikleri, Turkish Studies, 9(8), 13-19. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7137
Cheviron, N. T. (2013). Televizyon ve içimizdeki şiddet. Kırmızı Yayınları.
Chung, A. Y. (2016). Behind the myth of the matriarch and the flagbearer: How korean and Chinese American sons and daughters negotiate gender, family, and emotions. Sociological Forum, 32(1), 28-49. https://doi.org/10.1111/socf.12316
Çalapkulu, Ç. ve Alp, F. (2020). Dijital ebeveynler ile çocukların sosyal medya kullanımı üzerindeki mahremiyet ilişkisi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(8), 132-144.
Davis-Kean, P. E. (2005). The influence of parent education and family income on child achievement: the indirect role of parental expectations and the home environment. Journal Of Family Psychology, 19(2), 294. https://10.1037/0893-3200.19.2.294
Deleş, B. ve Kaytez, N. (2020). Okul öncesi dönemde çocuğu olan babaların babalık rolü algısı ile baba katılım durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 24(28), 101-116.
Dönmez, D. (2019). Yeni nesil ebeveynlik ve sosyal medya bağlamında blogger anneler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
Duman, M. (2016). Çocuğun değeri: Adana araştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çağ Üniversitesi
Dursun, C. (2019). Ebeveynlerin çocuklarını sosyal medyada teşhiri: Çocuk hakları bir değerlendirme. Çocuk ve Medeniyet, 4(8), 195-208.
Ergül, G., ve Yıldız, S. (2021). Sosyal medyada sosyal annelik: Instagram anneliği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 611-627.
Erişir, R.M. ve Erişir, D. (2018). Yeni medya ve çocuk: Instagram özelinde “Shareting” (Paylaşanababalık) örneği. Yeni Medya, 4, 50-64.
Esgin Günder, E. ve Günder, İ. (2022). Çocuk hakları perspektifinden sharenting: Hukuksal yansımalar. SSD Journal, 7(33), 393-402.
Ertuğrul, M. (2021). Çocuğun kişisel verilerinin velisi tarafından sosyal medyada kullanılmasının kişilik hakkı bakımından değerlendirilmesi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 6(2), 513-564. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.886576
Gedik, Y. (2020). Sosyal medyada yükselen bir trend: Influencer pazarlama üzerine kavramsal bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(2), 362-385. https://doi.org/ 10.47097/piar.825325
Girgin, Ö.A. ve Gönal, S. (2020). Çocuğun kişisel verilerinin sosyal medyada ebeveyn tarafından paylaşılmasının hukuki sonuçları. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 11(44), 99-127.
Gökaliler, E. ve Özer, A. (2019). Baba 2.0: Dijital dönüşüm ile değişen baba rolü üzerine bir araştırma. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 48, 388-402.
Heywood, C. (2003). Baba bana top at! Batı’da çocukluğun tarihi. Kitap Yayınevi.
Işık, H. (2020). Preschoolers’gender-typing of self and others in family context [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
İplikçi, H.G. ve Batu, M. (2018). Dijital iletişim ve çocuk: Türkiye’de çocuk web siteleerindeki reklamlara yönelik bir içerik analizi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi (AKİL), 30, 242-256. https://doi.org/10.31123/akil.454440
Lazard, L., Locke, A., Dann, C., Capdevila, R. ve Roper, S. (2018). Sharenting: Why mothers post about their children on social media. The Conversation, 9, 1-4.
Livingstone, S. (2020). Çocuklar: Mahremiyet İçin Özel Bir Durum mu? Ü. Sarı (Çev.). F.Aydoğan (Ed.). Yeni Medya Kuramları II. (s. 51-68) içinde. İstanbul: Der Kitabevi.
Kağıtçıbaşı, Ç. (1982a). The changing value of children in Turkey. East-West Center.
Kağıtçıbaşı, Ç. (1982b). Old age security value of children and socioeconomic development: Cross-national evidence. Journal of Cross-Cultural Psychology, 13(1), 29–42. https://doi.org/10.1177/0022022182131
Kağıtçıbaşı, Ç. (1990). İnsan-Aile-Kültür. Remzi Kitabevi.
Kağıçıbaşı, Ç. (1998). Kültürel psikoloji kültür bağlamında insan ve aile. Evrim Yayınevi.
Kagitcibasi, Ç. ve Ataca, B. (2005). Value of children and family change: A three-decade portrait from Turkey. Applied Psychology: An International Review, 54(3), 317–337. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2005.00213.x
Karaboğa, M.T. (2019). Dijital medya okuryazarlığında anne ve baba eğitimi. OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 2040-2073. https://doi.org/10.26466/opus.601942
Karakoç, E. ve Ünlü, T.T. (2021). Oyun mu, iş mi? Youtube kidfluencerları üzerine karşılaştırmalı bir analiz. TRT Akademi, 6(12), 468-493. https://doi.org/10.37679/trta.923833
Köktener, A. ve Akgün, N. (2020). Mahremiyet algısının dönüşümü: Instagram anneleri üzerinden bir analiz. ASEAD Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(9), 235-247.
Köse, B. (2012). Geçmişten günümüze aile. N. Adak (Ed.), Değişen toplumda değişen aile içinde (s. 15-38). Siyasal Kitabevi.
Lecaj, F. (2019). Küreselleşme göç ve kadın. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi, 3(1), 49-58.
Meydan, H. ve Aydın, S. (2020). Üniversite gençliğinin kurumsal ve öznel dindarlığa bakışı ve etkileyen faktörler üzerine nitel bir araştırma. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(2), 299-323. https://doi.org/10.33460/beuifd.726749
Onur, B. (2007). Çocuk, tarih ve toplum. İmge Kitapevi.
Öcel, N. (2002). İletişim ve çocuk: İletişim ortamlarında çocuk ve reklam etkileşimi. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayınları.
Öden Akman, A., Çuhacı Çakır, B. ve Kocabaş, C.N. (2021). Çocukların sosyal medyadaki dijital ayak ı̇ zleri: mahremiyet ı̇ hlalinde hassas noktalar. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 15, 553-555.
Özbay, F. (2017). Dünden bugüne aile, kent ve nüfus. İletişim Yayıncılık.
Özer Deniz, M. (2022). The concept of sharenting and evaluation within the scope of custody rights. Journal of World Women Studies, 7(1), 108–112.
Özyurt, C. (2013). Çocukluk sosyolojisi, K. Canatan ve K. Yıldırım (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (2. Baskı, s. 155-180), Açılım Kitap.
Rıtzer, G. (2013). Modern sosyoloji kuramları (7. Baskı). De Ki Basım Yayın LTD.
Sayın, Ö. (2020). Aile sosyolojisi. Doğu Batı Yayınları.
Selman, A. (2018). Aile-din ilişkisi ve aile içi roller. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi, 4(1), 13-20.
Skirbekk, V. (2022). Decline and prosper! Changing global birth rates and the advantages of fewer children. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-91611-4_7
Sormaz, F. ve Yüksel, H. (2012). Değişen çocukluk, oyun ve oyuncağın endüstrileşmesi ve tüketim kültürü. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 985-1008.
Tekin Yılmaz, T. (2014). Çocuk işçiliğinin yeni formları: Çocuk oyuncular. Çalışma Ve Toplum, 1(40), 211- 230.
Ünlü, D.G. (2021). Kişilerarası iletişim sürecinde bireyin fiziksel görünüşüne dayanan toplumsal cinsiyet kalıpyargılarını belirlemek. Global Media Journal TR Edition, 11(22), 79-100. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.472193
Ünlü, D. G. ve Zeybek, B. (2020). Sosyal medya fenomeni ve marka işbirliği: işbirliği paylaşımlarına ilişkin Instagram kullanıcı yorumları üzerinden bir değerlendirme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 11(41),72-95. https://doi.org/10.5824/ajite.2020.02.004.x
Tekin, M., (2011). Dinlerin perspektifinden aile kurumu. K. Canatan ve E. Yıldırım (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (s. 235-262). Açılım Kitap.
Tezcan, M. (2002). Postmodern ve küresel toplumda eğitim. Anı Yayıncılık.
Tezcan, M. (2012). Çocuk sosyolojisi (2. Baskı). Anı Yayıncılık.
van Ansem, W. J., Schrijvers, C. T., Rodenburg, G. ve van de Mheen, D. (2014). Maternal educational level and children's healthy eating behaviour: role of the home food environment (cross-sectional results from the INPACT study). The International Journal Of Behavioral Nutrition And Physical Activity, 11(113). https://doi.org/10.1186/s12966-014-0113-0
Yağcı, S. (2019). Fenomen pazarlama (Influencer marketing): Dijital pazarlamanın kanaat önderleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
Yavuz, S. ve Güllüpınar, F. (2019). Türkiye’de çocuğun ekonomik değerini etkileyen faktörler: 2016 aile yapısı ve araştırması üzerinden sosyolojik bir değerlendirme. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 39(2), 379-409. https://doi.org/10.26650/SJ.2019.39.2.0101
Yılmaz, H. (2020). Türkiye’de Helikopter Ebeveynlik Eğilimi ve Helikopter Ebeveynlerin Demoğrafik Özellikleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(46), 133-159. https://doi.org/10.21560/spcd.v20i54504.540233
Yücel, Ö. (2013). Çocuğun yüksek (üstün) yararı bağlamında çocuğun iradesi. Ufuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 1(2), 11- 137.
Zorluoğlu Yılmaz, A. (2021). Sharenting ve velayet hakkının sınırları. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(4), 3383-3417. https://doi.org/10.15337/suhfd.972124

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2024 Nesne Psikoloji Dergisi
