Anahtar Kelimeler
bilişsel yaşlanma
mizah
mizahı anlama
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Mizahı anlamanın yaşlanma ile değişimini inceleyen görgül araştırma sayısı oldukça azdır. Araştırmaların çoğunda benzer bir yöntem kullanılarak, katılımcılardan verilen bir öyküyü komik bir sonsöz ile tamamlayan seçeneği seçmeleri istenmiştir. Sonuçlar, özellikle yürütücü işlevler, zihin kuramı ve çalışma belleği uzamı ile mizahı anlama arasında bir ilişki olduğuna işaret etmiş ve mizahı anlama yetisinin yaşlanma ile azaldığını göstermiştir. Ancak araştırmaların çoğu, öyküdeki birincil anlam yerine örtük ikincil anlamın komik sonsözü oluşturarak çatışmayı çözümlediği espri türüne odaklanmaktadır. Espri türleri bununla sınırlı değildir ve araştırmalar mizahı komik bulma, mizah yapma ve mizahı anlama arasındaki bağlantılara odaklanmamıştr. Araştırmaların çoğu eğitim düzeyi, kırsalda veya kentte yaşama, bir meslek grubuna ya da kültüre mensup olma ve kuşak etkileri gibi mizahın anlaşılmasını etkileyebilecek etmenleri dikkate almamaktadır. Bir maddeden diğerine geçerek komik sonsözü bulma, mizahı anlamadan ziyade dikkati odaklama ve sürdürme, seçenek eleme, yürütücü işlevler ve çalışma belleği uzamı gibi bilişsel fonksiyonları ölçüyor olabilir. Dolayısıyla bilişsel fonksiyonlarla mizahı anlama arasındaki bağlantıyı gösteren bulgular, kullanılan görevlere özgü olabilir. Günlük hayatta espriler çoğu zaman bir bağlam içinde gerçekleşirken, laboratuvar ortamında münferit maddeler içinde verilmektedir. Orta yaş üstü bireylerin bilgi işlemede bağlama bağımlılıklarının arttığını gösteren çalışmalar, laboratuvar bulgularının günlük hayatta mizahı anlamaya genellenebilirliğini sorgulatmaktadır. Anahtar kelimeler:
Yaşlanma, bilişsel yaşlanma, mizah, mizahı anlama
Referanslar
Bambini, V., Van Looy, L., Demiddele, K. ve Schaeken, W. (2021). What is the contribution of executive functions to communicative-pragmatic skills? Insights from aging and different types of pragmatic inference. Cognitive Processing, 22(3), 435-452.
Bischetti, L., Ceccato, I., Lecce, S., Cavallini, E. ve Bambini, V. (2023). Pragmatics and theory of mind in older adults’ humor comprehension. Current Psychology, 42(19), 16191-16207.
Brébion, G. (2003) Working memory, language comprehension, and aging: Four experiments to understand the deficit, Experimental Aging Research, 29(3), 269-301. https://10.1080/03610730303725
Carstensen, L. L., Isaacowitz, D. M. ve Charles, S. T. (1999). Taking time seriously: A theory of socioemotional selectivity. American Psychologist, 54(3), 165-181. https://doi.org/10.1037//0003-066x.54.3.165
Carstensen, L. L. (2021). Socioemotional selectivity theory: The role of perceived endings in human motivation. The Gerontologist, 61(8), 1188-1196. https://doi.org/10.1093/geront/gnab116
Craik, F. I. M. (2020). Remembering: An activity of mind and brain. Annual Review of Psychology, 71(1), 1–24. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010419-051027
Craik, F. I. M. ve Rose, N. S. (2012). Memory encoding and aging: A neurocognitive perspective. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 36(7), 1729-1739. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2011.11.007
Daniluk, B. ve Borkowska, A. (2017). Humor appreciation in elderly people and its cogniti determinants. Annals of Psychology, 20(3), 529-543.
Emery, L., Hale, S. ve Myerson, J. (2008). Age differences in proactive interference, working memory, and abstract reasoning. Psychology and Aging, 23, 634.
Fjell, A. M., Sneve, M. H., Grydeland, H., Storsve, A. B. ve Walhovd, K. B. (2016). The disconnected brain and executive function decline in aging. Cerebral Cortex, 27(3), 2303-2317. https://doi.org/10.1093/cercor/bhw082
Greengross, G. (2013). Humor and aging- a mini-review. Gerontology, 59(5), 448-453. https://doi.org/10.1159/000351005
Mak, W. ve Carpenter, B. D. (2007). Humor comprehension in older adults. Journal of the International Neuropsychological Society, 13, 606-614.
Moran, J. M. (2013). Lifespan development: The effects of typical aging on theory of mind. Behavioural Brain Research, 237, 32-40.
Pregner, M. (2023). Investigating the roles of the dorsal and ventral striatum in humor comprehension and appreciation throughout health, aging, and Parkinson’s disease. [Doctoral dissertation, Western University].
Shammi, P. ve Stuss, D. T. (1999). Humour appreciation: a role of the right frontal lobe. Brain, 122(4), 657- 666.
Shammi, P. ve Stuss, D. T. (2003). The effects of normal aging on humor appreciation. Journal of the International Neuropsychological Society, 9(6), 855-863.
Schaier, A. H. ve Cicirelli, V. G. (1976). Age differences in humor comprehension and appreciation in old age. Journal of Gerontology, 31(5), 577-582.
Schroeder, P. J. (2014) The effects of age on processing and storage in working memory span tasks and reading comprehension, Experimental Aging Research, 40(3), 308- 331, https://10.1080/0361073X.2014.896666
Stanley, J. T., Lohani, M. ve Isaacowitz, D. M. (2014). Age-related differences in judgments of inappropriate behavior are related to humor style preferences. Psychology and Aging, 29(3), 528- 541. https://10.1037/a0036666.
Şener, S. (2018). Dilin mizahta kullanımı ve uyuşmazlık kavramı. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 128-137.
Uekermann, J., Channon, S. ve Daum, I. (2006). Humor processing, mentalizing, and executive function in normal aging. Journal of the International Neuropsychological Society, 12(2), 184-191.
Yardımcı, İ. (2010). Mizah kavramı ve sanattaki yeri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 1-41.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2024 Nesne Psikoloji Dergisi