Anahtar Kelimeler
dikkat
bellek
yürütücü işlevler
Stroop
Wisconsin
California Sözel Öğrenme Testi-Çocuk sürümü
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Özgül Öğrenme Bozukluğunun (ÖÖB) değerlendirilmesinde dikkat, bellek ve yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi özellikle bilgiyi işleme modelinde çocukların sorun yaşadıkları alanlara ilişkin daha ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Türkiye’de ÖÖB tanılı çocukların dikkat, bellek ve yürütücü işlevlerini değerlendirme konusunda alanyazında çok fazla çalışmaya rastlanmaması söz konusu çalışmanın planlanmasında ve bu konuda alana katkı sağlamada yol gösterici olmuştur. Alanyazındaki kısıtlılıktan yola çıkılarak mevcut çalışmada ÖÖB tanılı çocuklar ile sağlıklı çocuklardan oluşan grubun dikkat, bellek ve yürütücü işlevleri açısından karşılaştırma yapılması amaçlanmıştır. Araştırmaya 45 ÖÖB tanılı, 33 normal gelişim gösteren çocuk alınmıştır. Tanı grubu ve karşılaştırma grubunda yer alan çocuklara ÖÖB Klinik Gözlem Bataryası, California Sözel Öğrenme Testi–Çocuk Sürümü (CSÖT-Ç), Stroop Testi TBAG Formu ve Wisconsin Testi (WCST) uygulanmıştır. Gruplar arasındaki puanları karşılaştırmak için Mann Whitney U testi analizi ve değişkenler arasındaki ilişkileri değerlendirmek için de korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Değerlendirme sonucunda iki grup arasında uygulanan testlerin alt boyutlarından elde edilen puanlarda anlamlı düzeyde farklılık olduğu saptanmıştır. Stroop testinin özellikle okuma hızını değerlendiren alt boyutunda iki grup arasında belirgin bir farklılaşma olduğu görülmüş ancak dikkat değerlendirmesi açısından anlamlı düzeyde farklılaşmaya rastlanmamıştır. CSÖT-Ç kısa süreli bellek değerlendirmesine ilişkin alt puanlarda iki grup arasında anlamlı farklılaşma gözlenmiştir. Öte yandan ÖÖB tanılı gruptaki çocukların kısa süreli bellek işlevlerinde daha düşük puan aldıkları saptanmıştır. Yürütücü işlevleri değerlendirmek amacıyla çalışmada kullanılan Wisconsin testi alt puanları karşılaştırıldığında, karşılaştırma grubunda yer alan çocukların daha iyi performans gösterdikleri görülmüştür. Sonuç olarak, ÖÖB tanısı alan çocukların dikkat, bellek ve yürütücü işlevler açısında normal gelişen çocuklara göre performanslarının çok daha düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Bulgular ÖÖB tanılı çocuklarda özellikle dikkat, bellek ve yürütücü işlevlere odaklanmanın yararlı olabileceğini düşündürmektedir.
Referanslar
Aguilar-Vafaie, M. E., Safarpour, N., Khosrojavid, M. ve Afruz, G. A. (2012). A comparative study of rapid naming and working memory as predictors of word recognition and reading comprehension in relation to phonological awareness in Iranian dyslexic and normal children. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 32, 14-21.
Aly, H. Y., Effat, S. M. A., Azb, H. M. ve Abd Elsamei, A. M. (2015). Executive functions among Egyptian children with attention deficit hyperactivity disorder and reading disabilities. Middle East Current Psychiatry, 22(2), 97-106.
Amani, E., Fadaei, E., Tavakoli, M., Shiri, E. ve Shiri, V. (2018). Comparison among children with specific learning disorder (SLD) and typically children on measures of planning, selective attention and cognitive flexibility. Journal of Learning Disabilities, 7(2), 94-111.
Araz-Altay, M. ve Görker, I. (2018). Dsm-5 kriterlerine göre özgül öğrenme bozukluğu tanısı alan olguların psikiyatrik eştanı ve WISC-R profillerinin değerlendirilmesi. Archives of Neuropsychiatry/ Noropsikiatri Arsivi, 55(2),127-134.
Bender, W. N. (2014). Öğrenme Güçlüğü Olan Bireyler ve Eğitimleri: Özellikleri, Tanılama ve Öğretim Stratejileri (H. Sarı, Çev. Ed.) (s. 86). Ankara: Nobel (Orijinal çalışma basım tarihi 2007).
Brooks, B.L., Sherman, E.M. ve Strauss, E. (2009). NEPSY-II: A developmental neuropsychological assessment. Child Neuropsychology, 16(1), 80-101.
Brueggemann A.E., Kamphaus R.W. ve Dombrowski S.C. (2008). An impairment model of learning disability diagnosis. Professional Psychology: Research and Practice, 39(4), 424 – 430.
Çakır, P., Demir, J. ve Erden, G. (2006) Bir okuma testinin geliştirilmesine yönelik ön çalışma. 14. Ulusal Psikoloji Kongresi, Ankara (Sözel Bildiri).
Çelik, C. (2013). Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçekleri ile Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Bilişsel Profillerinin İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Çelik, C. (2019). Özgül Öğrenme Güçlüğünde Zihinsel İşlevlerin Değerlendirilmesi ve Müdahale Yöntemlerinin Etkililiği. Yayınlanmamış Doktora Tezi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Çelik, C., Erden, G., Özmen, S. ve Hesapçıoğlu, S. T. (2017). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği'nin iki sürümünün karşılaştırılması ve okuma becerilerinin değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 28, 104-116.
De Weerdt, F., Desoete, A. ve Roeyers, H. (2013). Working memory in children with reading disabilities and/or mathematical disabilities. Journal of learning disabilities, 46(5), 461-472.
Delis, D.C., Kramer, J.H., Kaplan, E.ve Ober, B.A. (1994). California Verbal Learning Test Children’s Test Manual. United States of America, The Psychological Corporation.
Dikmeer, İ. A. ve Gençöz, T. (2009). Özgül Öğrenme Güçlüğü Belirtileri Olan Çocukların Wisconsin Kart Eşleme Testi ve Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği Puanlarının İncelenmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh sağlığı Dergisi, 16(1), 3-12.
Dorn, R.I., Kanikeberg, K. ve Harmon, B. (2014). Identification of Students with Specific Learning Disabilities. Retrieved From http://www.k12.wa.us/Spe-cialEd/pubdocs/SLD_Guide.pdf.
DuPaul, G.J., Gormley, M.J. ve Laracy, S.D. (2013). Comorbidity of LD and ADHD: Implications of DSM-5 for assessment and treatment. Journal of Learning Disabilities, 46(1), 43-51.
Erden, G. (2011). Özgül Öğrenme Güçlüğü. İstanbul Eğitim ve Kültür Dergisi, 61-65.
Erden, G. ve Uluç, S. (2020). Gesell Testinin Okul Çağı (6-12 Yaş) Çocukları Arasında Risk Tespiti Açısından Kullanılabilirliğinin Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış çalışma.
Erden, G. ve Uluç, S. (2021). Özgül Öğrenme Bozukluğunda Belirti Tarama ve Değerlendirme. 2.Baskı. Türk Psikologlar Derneği Yayınları: Ankara.
Erden, G. ve Uluç, S. (2022). Saat Çizme testinin çocuk ve ergenler için gelişimsel ve klinik gösterge olarak kullanımı. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 9(1), 112-134.
Erden, G. ve Yalın, A. (2001). Öğrenme güçlüğü olan çocukların Görsel İşitsel Sayı Dizisi Testi (GİSD-A) örüntüleri. Türk Psikoloji Dergisi, 16(48), 71-84.
Erden, G., Kurdoğlu, F. ve Uslu, R. (2002). İlköğretim okullarına devam eden türk çocuklarının sınıf düzeylerine göre okuma hızı ve yazım hataları normlarının geliştirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 13(1), 5-13.
Ergin, T. (2004). Çocukların Bı̇ lı̇ şsel İşlemlerı̇ nı̇ Değerlendı̇ rmede Yenı̇ Bı̇ r Yaklaşım: Pass Teorı̇ sı̇ ve Bı̇ lı̇ şsel Değerlendı̇ rme Sı̇ stemı̇ (CAS). Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 223-245.
Evirgen, N., Kayhan, E. ve Erden, G. (2015). Gesell Gelı̇ şı̇ m Fı̇ gürlerı̇ ’nı̇ n anasınıfı çocuklarında güvenı̇ rlı̇ ğı̇ ne yönelı̇ k bı̇ r ön çalışma. Hacettepe University Faculty of Health Science Journal, (1), 378-389.
Hallahan, D. P., Gajar, A. H., Cohen, S. B. ve Tarver, S. G. (1978). Selective attention and locus of control in learning disabled and normal children. Journal of Learning Disabilities, 11(4), 47-52.
Hallahan, D.P. ve Kauffman, J.M. (2003). Exceptional learners: Introduction to special education. Boston: Allyn and Bacon.
Işık, C. M., Cicek, A. U., Ulger, D. ve Bakir, S. (2022). SIRT1, MMP-9 and TIMP-1 levels in children with specific learning disorder. Journal of Psychiatric Research, 152, 352-359.
Kalyoncu, Ş. (2008). 10-11 Yaşındaki Öğrencilerin Bilişsel Değerlendirme Sistemi İle Yönetici İşlevler Arasındaki İlişki. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Kandemir, M. (2006). İnfratentorı̇ yal İnmelerde Kognı̇ tı̇ f Etkı̇ lenme, Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi: İstanbul.
Karabekiroğlu, K., Gımzal, A. ve Berkem, M. (2005). Psikiyatrik Bozukluklarda Bellek Sorunları. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 6,188-196.
Karakaş, S. (2011). Orijinal Testlerin Tanıtımı Türk Formlarını Geliştirme Çalışmaları. Bilnot Bataryası El Kitabı, Nöropsikolojik Testlerin Çocuklar İçin Araştırma ve Geliştirme Çalışmaları. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Ltd. Şti.
Karakaş, S. ve Kafadar, H. (1999). Şizofrenideki Bilişsel Süreçlerin Değerlendirilmesinde Nöropsikolojik Testler: Bellek ve Dikkatin Ölçülmesi. Şizofreni Dizisi, 4, 132-152
Karakaş, S. ve Karakaş, H.M. (2000). Yönetici İşlevlerin Ayrıştırılmasında Multidisipliner Yaklaşım: Bilişsel Psikolojiden Nöroradyolojiye. Klinik Psikiyatri, 3, 215-227.
Karakaş, S., Erden, G., Erdoğan Bakar, E. ve Doğutepe, E. (2017). Özgül Öğrenme Bozukluğu Genişletilmiş Nöropsikometri Bataryası. Konya: Eğitim Kitapevi Yayınları.
Karakaş, S., Irak, M., Kurt, M. ve Erzengin, U.Ö. (1999). Wisconsin Kart Eşleme Testi ve Stroop Testi TBAG Formu: Ölçülen Özellikler açısından Karşılaştırmalı Analiz. 3P Dergisi, 7(3), 179 – 192.
Karakaş, S. ve Doğutepe Dinçer, E. (2011). Bilnot Bataryası El Kitabı, Nöropsikolojik Testlerin Çocuklar İçin Araştırma ve Geliştirme Çalışmaları. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Ltd. Şti.
Kılıç, G.B., Koçkar, A.İ., Irak, M., Şener Ş. ve Karakaş, Ş. (2002). Stroop Testi TBAG Formunun 6-11 yaş grubu çocuklarda standardizasyon çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 9(2). 86-99.
Kılınçaslan, A., Mukaddes, N.M., Küçükyazıcı, G. S. ve Gürvit, H. (2011) Asperger Bozukluğu ve Sözel Olmayan Öğrenme Güçlüğü: Bilişsel Profil ve Bellek İşlevlerinin Benzeşmesi. Nöropsikiyatri Arşivi, 48, 140-146.
Kramer, J. H., Knee, K. ve Delis, D. C. (2000). Verbal memory impairments in dyslexia. Archives of Clinical Neuropsychology, 15(1), 83-93.
Margari, L., Buttiglione, M., Craig, F., Cristella, A., de Giambattista, C., Matera, E., ... ve Simone, M. (2013). Neuropsychopathological comorbidities in learning disorders. BMC Neurology, 13(1), 1-6.
Meltzer, L. ve Krishnan, K. (2007). Executive function difficulties and learning disabilities. Executive function in education: From theory to practice, 77, 105.
Miller, A. C., Keenan, J. M., Betjemann, R. S., Willcutt, E. G., Pennington, B. F. ve Olson, R. K. (2013). Reading comprehension in children with ADHD: cognitive underpinnings of the centrality deficit. Journal of abnormal child psychology, 41(3), 473-483.
Moll, K., Göbel, S. M., Gooch, D., Landerl, K. ve Snowling, M. J. (2016). Cognitive risk factors for specific learning disorder: Processing speed, temporal processing, and working memory. Journal of Learning Disabilities, 49(3), 272-281.
Mollahasanoğlu, A. (2002). Normal deneklerde bir grup görsel ve sözel bellek testleri performansına yaş ve eğitimin etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
National Joint Committee on Learning Disabilities (NJCLD) (2010, June). Compre-hensive Assessment and Evaluation of Students with Learning Disabilities. [Technical Report]. Available from www.asha.org/policy.
Özkök, E. ve Erden, G. (2011). Examination of some variables related to reading in clinical and non-clıinical groups. 12th European Congress of Psychology, İstanbul.
Özkök-Kayhan E (2011) İlköğretim birinci kademe çocuklarında okuduğunu anlama ile sözcük bilgisi, görsel algı ve kısa süreli bellek arasındaki ilişki. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Özkut, Ç. (2011). İlköğretimdeki öğrencilerin sınıflara göre matematik beceri düzeylerinin belirlenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Pennington, B. F. (2009). How neuropsychology informs our understanding of developmental disorders. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 50(1‐2), 72-78.
Policy, N.A.N., Silver, C.H., Ruff, R.M., Iverson, G.L., Barth, J.T., Broshek, D.K., ...ve Planning Committee. (2008). Learning disabilities: The need for neuropsychological evaluation. Archives of Clinical Neuropsychology, 23(2), 217-219.
Richards, G. P., Samuels, S. J., Turnure, J. E. ve Ysseldyke, J. E. (1990). Sustained and selective attention in children with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 23(2), 129-136.
Sahu, A., Patil, V., Sagar, R. ve Bhargava, R. (2019). Psychiatric comorbidities in children with specific learning disorder-mixed type: A cross-sectional study. Journal of Neurosciences in Rural Practice, 10(04), 617-622.
Sargın, A.G. (2010). Wısc-R Zekâ Testı̇ İle Calı̇ fornı̇ a Sözel Öğrenme Testı̇ (Csöt-C) Ve Rey Karmaşık Fı̇ gür Testı̇ nin İlı̇ şkı̇ sı̇ . Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Maltepe Ünı̇ versı̇ tesı̇ Sosyal Bı̇ lı̇ mler Enstı̇ tüsü, İstanbul.
Sarıpınar, E.G. ve Erden, G. (2010). Okuma güçlüğünde akademik beceri ve duyusal-motor işlevleri değerlendirme testlerinin kullanılabilirliği. Türk Psikoloji Dergisi, 25(65), 56-66.
Sattler, J.M. ve Weyandt, L. (2002). Specific learning disabilities. Sattler, JM. Assessment of children. Behavioral and clinical applications, 4th ed. San Diego: Jerome M. Sattler, 281-335.
Siegel, L.S. ve Linder, B.A. (1984). Short-term memory processes in children with reading and arithmetic learning disabilities. Developmental Psychology, 20(2), 200–207.
Swanson, H. L. (1994). Short-term memory and working memory: Do both contribute to our understanding of academic achievement in children and adults with learning disabilities? Journal of Learning Disabilities, 27(1), 34-50.
Swanson, H. L., Sáez, L. ve Gerber, M. (2004). Do phonological and executive processes in English learners at risk for reading disabilities in Grade 1 predict performance in Grade 2? Learning Disabilities Research & Practice, 19(4), 225–238.
Swanson, H. L., Zheng, X. ve Jerman, O. (2009). Working memory, short-term memory, and reading disabilities: A selective meta-analysis of the literature. Journal of Learning Disabilities, 42(3), 260- 287.
Swanson, H.L., Cooney, J.B., ve McNamara, J.K. (2004). Learning Disabilities and Memory. Learning about Learning Disabilities, Third Edition (41-92). AcademicPress.
Şakiroğlu, P., Yıldırım, A. ve Erden, G. (2006). İlköğretim çağı çocuklarının bir saat çiz testi örüntüleri: ön çalışma. 14. Ulusal Psikoloji Kongresi, Ankara (Sözel Bildiri).
Şişmanlar, Ş. G., Coşkun, A., Ağaoğlu, B., Zaimoğlu, S., Karakaya, I. ve Yavuz, C. I. (2009). Şizofreni tanılı hastaların çocuklarında dikkat, bellek ve yürütücü işlevler. Klinik Psikiyatri Dergisi, 12(4), 161-171.
Tabachnick, B.G. ve Fidell, L.S. (2001). Cleaning up your act: Screening data prior to analysis. Using multivariate statistics, 5, 61-116.
Turgut, S. (2008). Özgül Öğrenme Güçlüğü’nde Nöropsikolojik Profil. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Turgut-Turan, S., Bakar, E.E., Erden, G. ve Karakas, S. (2016). Özgül Ögrenme Bozukluğunun Ayırıcı Tanısında Nöro-Psikometrik Ölçümlerin Kullanımı. Noro-Psikyatri Arsivi, 53(2), 144-151.
Turhan, G. (2021). Özgül Öğrenme Bozukluğunun İşaretleri ve Belirtileri. Toros, İçinde F., ve Torun, Ş. (Eds.). Özgül Öğrenme Bozukluğu. Akademisyen Kitabevi.
Üstün-Güllü, B., Öztop, B. ve Torun, Ş. (2021). Yürütücü İşlev Sorunlarına Yönelik Öneriler. Toros, İçinde F., ve Torun, Ş. (Eds.). Özgül Öğrenme Bozukluğu. Akademisyen Kitabevi.
Wicks-Nelson, R. ve Israel, A. C. (2003). Behavior Disorders of Childhood. 5th ed. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 272-294.
Willcutt, E. G. ve Pennington, B. F. (2000). Psychiatric comorbidity in children and adolescents with reading disability. The Journal of Child Psychology and Psychiatry and Allied Disciplines, 41(8), 1039-1048.
Willcutt, E. G., Betjemann, R. S., McGrath, L. M., Chhabildas, N. A., Olson, R. K., DeFries, J. C. ve Pennington, B. F. (2010). Etiology and neuropsychology of comorbidity between RD and ADHD: The case for multiple-deficit models. Cortex, 46(10), 1345-1361.
Willcutt, E. G., Doyle, A. E., Nigg, J. T., Faraone, S. V. ve Pennington, B. F. (2005). Validity of the executive function theory of attention-deficit/hyperactivity disorder: a meta-analytic review. Biological Psychiatry, 57(11), 1336-1346.
Yalçın, K. ve Karakaş, S. (2007). Wisconsin Kart Eşleme Testi Performansında Gelişimin Niteliksel ve Niceliksel Etkileri. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 14(1), 24-32.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2023 Nesne Psikoloji Dergisi