Anahtar Kelimeler
psikolojik sıkıntılar
bilişsel davranışçı terapi
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
İnme sonrasında kişiler çeşitli psikolojik sıkıntılar yaşayabilmektedirler. Bu nedenle bu sıkıntılara yönelik birçok psikolojik müdahale geliştirilmiş ve uygulanmaktadır. Literatür incelendiğinde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) teknik ve yöntemlerini içeren yaklaşımlar en sık uygulanan müdahaleler olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı alan yazında inme sonrası yaşanan psikolojik sıkıntılara yönelik BDT müdahalelerini içeren araştırmaları gözden geçirmektir. Çalışma kapsamında incelenen ulusal ve uluslararası veri tabanlarında bulunan İngilizce ve Türkçe makaleler belirlenen anahtar kelimeler kullanılarak, tarih kriteri olmadan taranmıştır. Tarama sonucunda dahil etme kriterlerine uygun 11 müdahale çalışması; uygulama içeriği, örneklem, yöntem, kontrol grubu ve bulgular açısından incelenmiştir. İncelenen araştırmaların çoğunda kontrol gruplarının olduğu ancak örneklemde az kişinin yer aldığı tespit edilmiştir. Müdahale süreleri 6 ile 16 seans arasında değişkenlik gösterirken, BDT’nin hem davranışçı hem de bilişsel pek çok tekniğinin uygulandığı belirlenmiştir. Araştırmalarda müdahalelerin yorgunluk, uykusuzluk, kaygı ve depresif belirtiler üzerindeki etkilerinin incelendiği tespit edilmiştir. Bulgular incelendiğinde, araştırmaların çoğunda BDT temelli müdahalelerin uygulandığı inme geçiren kişilerin depresyon, kaygı, uykusuzluk, yorgunluk düzeylerinde, müdahale sonrası ölçümlerinde başlangıç ölçümlerine göre anlamlı şekilde azalma olduğu görülmüştür. Ancak depresif belirtilere odaklanan üç çalışmada müdahalenin etkili olmadığı tespit edilmiştir. Bazı araştırmalarda ise, izlem ölçümleri söz konusu iyileşmelerin uzun süre korunamadığını göstermiştir. İnme sonrası yaşanan psikolojik problemlerde görece yeni uygulanmaya başlanan BDT temelli müdahaleler, önümüzdeki dönemlerde standart tedavilere eklenerek alternatif ve etkili bir tedavi olarak yerini alacak gibi gözükmektedir.
Referanslar
Alexopoulos, G. S., Wilkins, V. M., Marino, P., Kanellopoulos, D., Reding, M., Sirey, J. A., Raue P.J., Ghosh, S., O’Dell, M.W. ve Kiosses, D. N. (2012). Ecosystem focused therapy in poststroke depression: a preliminary study. International journal of geriatric psychiatry, 27(10), 1053- 1060.
Caplan, L.R. (2005). Stroke. Demos Medical Publishing.
Chun, H. Y. Y., Carson, A. J., Tsanas, A., Dennis, M. S., Mead, G. E., Calabria, C., ve Whiteley, W. N. (2020). Telemedicine cognitive behavioral therapy for anxiety after stroke: proof of concept randomized controlled trial. Stroke, 51(8), 2297-2306.
Craske, M. G. (2010). Cognitive–behavioral therapy. American Psychological Association. 2.baskı
Gao, J., Lin, M., Zhao, J., Bi, S., Ni, Z. ve Shang, X. (2017). Different interventions for post ischaemic stroke depression in different time periods: a single-blind randomized controlled trial with stratification by time after stroke. Clinical rehabilitation, 31(1), 71-81.
Herron, K., Farquharson, L., Wroe, A. ve Sterr, A. (2018). Development and evaluation of a cognitive behavioural intervention for chronic post-stroke insomnia. Behavioural and cognitive psychotherapy, 46(6), 641-660.
Johnson, S. L. (2017). Therapist's guide to clinical intervention: The 1-2-3's of treatment planning. Academic Press.
K. Ward, S., Turner, A., A Hambridge, J., A Halpin, S., E Valentine, M., L Sweetapple, A., White, J.H. ve Hackett, M. L. (2016). Group cognitive behavioural therapy for stroke survivors with depression and their carers. Topics in stroke rehabilitation, 23(5), 358-365.
Kootker, J. A., Rasquin, S. M., Lem, F. C., van Heugten, C. M., Fasotti, L., ve Geurts, A. C. (2017). Augmented cognitive behavioral therapy for poststroke depressive symptoms: a randomized controlled trial. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 98(4),687 694.
Lanctôt, K. L., Lindsay, M. P., Smith, E. E., Sahlas, D. J., Foley, N., Gubitz, G., Austin M, Ball K, Bhogal S, Blake T, Herrmann N, Hogan D, Khan A, Longman S, King A, Leonard C, Shoniker T, Taylor T, Teed…ve Swartz R.H. (2020). Management of Mood, Cognition and Fatigue Following Stroke Best Practice Writing Group, the Heart ve Stroke Canadian Stroke Best Practices and Quality Advisory Committee; in collaboration with the Canadian Stroke Consortium. Canadian stroke best practice recommendations: mood, cognition and fatigue following stroke, update 2019. International Journal of Stroke, 15(6), 668 688.
Lincoln, N. B., ve Flannaghan, T. (2003). Cognitive behavioral psychotherapy for depression following stroke: a randomized controlled trial. Stroke, 34(1), 111-115.
Liu, T. W., Ng, G. Y., Chung. C., ve Ng, S. S. (2019). Decreasing fear of falling in chronic stroke survivors through cognitive behavior therapy and task-oriented training. Stroke, 50(1), 148- 154.Lloyd, J.D., Adams, R.J., Brown, T.M., Carnethon. M., Dai, S., De Simone, G., Ferguson, T.B., Ford, E., Furie, K., Gillespie, C., Go, A., Greenlund, K., Haase, N., Hailpern, S., Ho, P.M., Howard, V., Kissela, B., Kittner, S., Lackland, D. ve Wylie-Rosett, J. (2010). Heart disease and stroke statistics—2010 update: a report from the American Heart Association. Circulation,121(7),e46-e215.
Mpembi, M. N., Ma Miezi, S. M., Peeters, A., de Partz, M. P., Henrard, S., Massamba, V. K., Nsam R.N., Thierry, Ma Nzuzi, M., Macq, J., Vincent Dubois ve Constant, E. (2013). Sociodemographic profile and social support for post-stroke depression in Kinshasa: A rehabilitation based cross-sectional study. Open Journal of Epidemiology, 2013.
National Collaborating Centre for Mental Health (UK. (2010). Depression: the treatment and management of depression in adults (updated edition). British Psychological Society.
Nguyen, S., Wong, D., McKay, A., Rajaratnam, S. M., Spitz, G., Williams, G., Mansfield, D. ve Ponsford, J. L. (2019). Cognitive behavioural therapy for post-stroke fatigue and sleep disturbance: a pilot randomised controlled trial with blind assessment. Neuropsychological rehabilitation, 29(5), 723-738.
Özdel, K. (2015). Dünden bugüne bilişsel davranışçı terapiler: Teori ve uygulama. Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 8(2), 10-20.
Robinson, R. G. (2006). The clinical neuropsychiatry of stroke: Cognitive, behavioral and emotional disorders following vascular brain injury. Cambridge University Press.
Sacco, R. L., Kasner, S. E., Broderick, J. P., Caplan, L. R., Connors, J. J., Culebras, A., Elkind, M.S., George, M.G., Hamdan, A.D., Higashida, R.T., Hoh, B.L., Janis, L.S., Kase, C.S., Kleindorfer, D.O., Lee, J.M., Moseley, M.E., Peterson, E.D., Turan, T.N, Valderrama, A.L., ve Vinters, H. V. (2013). An updated definition of stroke for the 21st century: a statement for healthcare professionals from the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke, 44(7), 2064-2089.
Simblett, S. K., Yates, M., Wagner, A. P., Watson, P., Gracey, F., Ring, H., ve Bateman, A. (2017). Computerized cognitive behavioral therapy to treat emotional distress after stroke: a feasibility randomized controlled trial. JMIR mental health, 4(2), e6022.
Sperry, L. (2009). Treatment of chronic medical conditions: Cognitive-behavioral therapy strategies and integrative treatment protocols. American Psychological Association.
Thomas, S. A. ve Lincoln, N. B. (2006). Factors relating to depression after stroke. British Journal of Clinical Psychology, 45(1), 49-61.
Tu, J., Xue, X., Bai, X., Liu, Y., Jia, M. ve Zhou, H. (2022). Development of a self-help cognitive behavioral therapy programme for reducing the stigma of stroke survivors: a modified Delphi study. Topics in Stroke Rehabilitation, 1-15.
Van Eeden, M., Kootker, J. A., Evers, S. M. A. A., van Heugten, C. M., Geurts, A. C. H. ve Van Mastrigt, G. A. P. G. (2015). An economic evaluation of an augmented cognitive behavioural intervention vs. computerized cognitive training for post-stroke depressive symptoms. BMC neurology, 15(1),1-12.
Wu, S., Chalder, T., Anderson, K. E., Gillespie, D., Macleod, M. R., ve Mead, G. E. (2017). Development of a psychological intervention for fatigue after stroke. PloS one, 12(8), e0183286.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2022 Nesne Psikoloji Dergisi