Anahtar Kelimeler
yeme bozuklukları
obsesif-kompulsif bozukluklar
tanılar üstü yaklaşımlar
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Son dönemde, istem dışı düşünceler (İDD’ler), tanılar üstü model kapsamında ele alınmaktadır. Yeme bozukluklarındaki İDD’lerin incelenmesi amacıyla yemeyle ilişkili İDD’ler (Bölüm 1), İDD’lerin çatışma sonuçları (Bölüm 2A) ve kontrol stratejilerinden (Bölüm 2B) oluşan Yeme ile İlişkili İstem Dışı Düşünceler Envanteri (YİDE) geliştirilmiştir. Mevcut çalışmada YİDE’nin orijinal formu, Türkçeye uyarlanarak, geçerlik ve güvenirlik değerleri incelenmiştir. Çalışmada 339 üniversite öğrencisine ulaşılmıştır. YİDE, eş zaman geçerliği incelemesi için Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği ve Vücut Algısı Ölçeği, birleşen geçerlik incelemesi için Obsesif-Kompulsif Envanteri-Gözden Geçirilmiş Form, Beck Anksiyete Envanteri ve Beck Depresyon Envanteri ile Demografik Form uygulanmıştır. Yapı geçerliği için faktör analizi sonuçlarına göre YİDE Bölüm 1 için açımlayıcı faktör analizi sonrası belirlenen 5 faktörlü yapı, Bölüm 2A ve Bölüm 2B için orijinal faktör yapıları daha iyi uyum göstermiştir. YİDE puanları diğer ölçüm araçlarından alınan puanlarla pozitif yönde ilişkilidir. Güvenirlik analizlerine göre Cronbach alfa değerleri Bölüm 1, Bölüm 2A için sırasıyla .98, .92 ve .89; test-tekrar güvenirliği Bölüm 1, Bölüm 2A ve Bölüm 2B için sırasıyla .98, .93 ve .92’dir. Sonuçta, YİDE beslenme, diyet, beden algısı, egzersiz ihtiyacıyla ilişkili İDD’leri ve bunların kontrolü için kullanılan stratejileri değerlendirmede kullanılabilecek bir araçtır. YİDE’nin İDD ve YB arasındaki ilişkiyi anlamada gelecek çalışmaları aydınlatacağı düşünülmektedir.
Referanslar
Akın, B. ve Inozu, M. (2018). İstem Dışı Düşünceler Ölçeğinin Türkçe Formunun psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi: İstem dışı düşüncelerde tanılar üstü yaklaşım. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19(2), 55-63.
Altman, S. E. ve Shankman, S. A. (2009). What is the association between obsessive compulsive disorder and eating disorders? Clinical Psychology Review, 29, 638–646.
Amerikan Psikiyatri Birliği. (1952). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 1. Baskı. Washington, DC: American Psychiatric Association.
Amerikan Psikiyatri Birliği. (2015). Mental bozuklukların tanısal ve sayımsal el kitabı (DSM-5). E. Köroğlu (Çeviri Ed.) 5. Baskı, Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
Bardone-Cone, A. M., Harney, M. B., Maldonado, C. R., Lawson, M. A., Robinson, D. P. ve Smith, R. (2010). Defining recovery from an eating disorder: Conceptualization, validation, and examination of psychosocial functioning and psychiatric comorbidity. Behavior Research and Therapy 48, 194–202.
Belloch, A., Roncero, M. ve Perpiñá, C. (2016). Obsessional and eating disorder-related intrusive thoughts: Differences and similarities within and between individuals vulnerable to OCD or to EDs. European Eating Disorders Review, 24, 446–454.
Blackburn, J. F., Thompson, A. R. ve May, J. (2012). Feeling good about being hungry: Food-related thoughts in eating disorders. Journal of Experimental Psychopathology, 3, 243–257.
Clark, D. A., Feldman, J. ve Channon, S. (1989). Dysfunctional thinking in anorexia and bulimia nervosa. Cognitive Therapy and Research, 13, 377-387.
Clark, D. A. ve Rhyno, S. (2005). Unwanted intrusive thoughts in nonclinical individuals: Implications for clinical disorders. D. A. Clark (Ed.), Intrusive thoughts in clinical disorders: Theory, research, and treatment içinde (s. 1-29). New York, NY: Guilford Press.
Ehring, T. ve Watkins, E. R. (2008). Repetitive negative thinking as a transdiagnostic process. International Journal of Cognitive Therapy, 1(3), 192-205.
Erkuş, A. (2007). Ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarında karşılaşılan sorunlar. Türk Psikoloji Bülteni, 13(40), 17-25.
Evans, E. H., Tovée, M. J., Boothroyd, L. G. ve Drewett, R. F. (2013). Body dissatisfaction and disordered eating attitudes in 7- to 11-year-old girls: Testing a sociocultural model. Body Image, 10, 8–15.
Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A. G. ve Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39, 175- 191.
Fairburn, C. G., Cooper, Z. ve O'Connor, M. (1993). The eating disorder examination. International Journal of Eating Disorders, 6, 1-8.
Field A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics. California: Sage Publications.
Foa, E. B., Huppert, J. D., Leiberg, S., Langner, R., Kichic, R., Hajcak, G., Salkovskis, P. M. (2002). The Obsessive-Compulsive Inventory: Development and validation of a short version. Psychological Assessment, 14, 485-496.
García-Soriano, G., Roncero, M., Perpiñá, C. ve Belloch, A. (2014). Intrusive thoughts in obsessive– compulsive disorder and eating disorder patients: A differential analysis. European Eating Disorders Review, 22, 191–199.
Griffiths, S., Angus, D., Murray, S. B. ve Touyz, S. (2014). Unique associations between young adult men’s emotional functioning and their body dissatisfaction and disordered eating. Body Image, 11(2), 175- 178.
Hagger, M. S., Aşçι, F. H., Lindwall, M., Hein, V., Mülazιmoğlu‐Ballι, Ö., Tarrant, M., ... ve Sell, V. (2007). Cross‐cultural validity and measurement invariance of the social physique anxiety scale in five European nations. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 17(6), 703-719.
Hekimoğlu, F. M. (2019). Duygu düzenleme süreçleri, kadınsılık-erkeksilik algısı, beden memnuniyetsizliği ile yeme tutumları arasındaki ilişki: Bir model önerisi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Hisli, N. (1989). Beck Depresyon Envanteri’nin üniversite öğrencileri için geçerliliği, güvenirliği. Psikoloji Dergisi, 7(23), 3-13.
Holmqvist, K., Lunde, C. ve Frisén, A. (2007). Dieting behaviors, body shape perceptions, and body satisfaction: Cross-cultural differences in Argentinean and Swedish 13-year-olds. Body Image, 4(2), 191-200.
Hovardaoğlu, S. (1993). Vücut Algısı Ölçeği. Psikiyatri, Psikoloji, Psikofarmakoloji (3P) Dergisi, 1(1), 26- 27.
Inozu, M., Keser, E., Erel, S., Sarı Akın B., Hacıömeroğlu, B. ve Özmenler, K. N. (2022). Obsesif inançların tanılar üstü rolünün incelenmesi: Obsesif kompulsif bozukluk, kaygı bozuklukları ve depresyon tanısı almış klinik grupların üniversite öğrencileri ile karşılaştırılması. Türk Psikiyatri Dergisi, 33(1), 22- 31.
Jones, C., Harris, G. ve Leung, N. (2005). Core beliefs and eating disorder recovery. European Eating Disorders Review, 13, 237-244.
Karaali Aktaş, O. (2014). Toplumsal değerler, cinsiyet rolleri, ahlak algısı ve bilişlerin obsesif kompulsif bozukluk semptomları ile ilişkisi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa.
Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling. 2. Baskı. New York: Guilford Press.
Kinkel-Ram, S. S., Grunewald, W., Ortiz, S. N., Magee, J. M. ve Smith, A. R. (2022). Examining weekly relationships between obsessive-compulsive and eating disorder symptoms. Journal of Affective Disorders, 298, 9-16.
Lazarus, R. S. ve Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. NY: Springer.
Maass, A., Karasawa, M., Politi, F. ve Suga, S. (2006). Do verbs and adjectives play different roles in different cultures? A cross-linguistic analysis of person representation. Journal of Personality and Social Psychology, 90(5), 734-750.
Mansell, W., Harvey, A., Watkins, E. ve Shafran, R. (2009). Conceptual foundations of the transdiagnostic approach to CBT. Journal of Cognitive Psychotherapy, 23, 6- 19.
Marsh, H. W., Marco, I. T. ve Aşçı, F. H. (2002). Cross-cultural validity of the physical self-description questionnaire: Comparison of factor structures in Australia, Spain, and Turkey. Research Quarterly for Exercise and Sport, 73(3), 257-270.
McElroy S. L., Keck, P. E. Jr., Harrison, P. G., Smith, J. M. R. ve Strakowski, S. M. (1994). Compulsive buying: A report of 20 cases. Journal of Clinical Psychiatry 55, 242-248.
McEvoyve, P. M., Salmon, K., Hyett, M.P., Jose, P. E., Gutenbrunner, C., Bryson, K. ve Dewhirst, M. (2019). Repetitive negative thinking as a transdiagnostic predictor of depression and anxiety symptoms in adolescents. Assessment, 26(2), 324-335.
McManus, F., Shafran, R. ve Cooper, Z. (2010). What does a ‘transdiagnostic’ approach have to offer the treatment of anxiety disorders? British Journal of Clinical Psychology, 49(4), 491–505.
Michael, T., Ehlers, A., Halligan, S. ve Clark, D. M. (2005). Unwanted memories of assault: What intrusion characteristics are associated with PTSD? Behavior Research and Therapy, 43, 613-628.
Milos, G., Spindler, A., Ruggiero, G., Klaghofer, R. ve Schnyder, U. (2002). Comorbidity of obsessive– compulsive disorders and duration of eating disorders. International Journal of Eating Disorders, 31, 284–289.
Muse, K., McManus, F., Hackmann, A., Williams, M. ve Williams, M. (2010). Intrusive imagery in severe health anxiety: Prevalence, nature and links with memories and maintenance cycles. Behaviour Research and Therapy, 48(8), 792-798.
Nicolaou, M., Doak, C., van Dam, R., Hosper, K., Seidell, J. ve Stronks, K. (2008). Body size preference and body weight perception among two migrant groups of non-Western origin. Public Health Nutrition, 11(12), 1332-1341.
Osman, S., Cooper, M., Hackmann, A. ve Veale, D. (2004). Spontaneously occurring images and early memories in people with body dysmorphic disorder. Memory, 12(4), 428-436.
Perpiñá, C., Roncero, M., Belloch, A. ve Sánchez-Reales, S. (2011). Eating-Related Intrusive Thoughts Inventory: Exploring the dimensionality of eating disorder symptom. Psychological Reports, 109(1), 108-126.
Purdon, C. ve Clark, D. A. (1994). Perceived Control and appraisal of obsessional intrusive thoughts: A replication and extension. Behavioral and Cognitive Psychotherapy, 22(4), 269-285.
Regier, D. A., Narrow, W. E., Kuhl, E. A. ve Kupfer, D. J. (2009). The conceptual development of DSM-V. American Journal of Psychiatry, 166, 1-7.
Rieger, E. Y., Terragni, L. ve Czapka, E. A. (2021). Experiences and perceptions of body weight among Turkish immigrant women in Norway. International Journal of Migration, Health, and Social Care, 17(1), 92-104.
Roncero, M., Perpiñá, C. ve García-Soriano, G. (2011). Study of obsessive compulsive beliefs: Relationship with eating disorders. Behavioral and Cognitive Psychotherapy, 39, 457-470.
Secord, P. F. ve Jourard, S. M. (1953). The appraisal of body-cathexis: Body-Cathexis and the self. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 17, 343-347.
Spinhoven, P., van Hemert, A. M. ve Penninx, B. W. (2019). Repetitive negative thinking as a mediator in prospective cross-disorder associations between anxiety and depression disorders and their symptoms. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 63, 6-11.
Stice, E. ve Desjardins, C. D. (2018). Interactions between risk factors in the prediction of onset of eating disorders: Exploratory hypothesis generating analyses. Behavior Research and Therapy, 105, 52–62.
Ulusoy, M., Şahin, N. ve Erkmen, H. (1998). Turkish version of the Beck Anxiety Inventory: Psychometric properties. Journal of Cognitive Psychotherapy, 12, 163-172.
Verplanken, B. ve Velsvik, R. (2008). Habitual negative body image thinking as psychological risk factor in adolescents. Body Image, 5, 133-140.
Watkins E. (2015). An Alternative transdiagnostic mechanistic approach to affective disorders illustrated with research from clinical psychology. Emotion Review, 7(3), 250-255.
Yorulmaz, O., Inozu, M., Clark, D. A. ve Radomsky, A. S. (2015). Psychometric properties of the Obsessive- Compulsive Inventory-Revised in a Turkish analogue sample. Psychological Reports, 117(3), 1-13.
Yorulmaz, O., Karancı, A. N., Dirik, G., Baştuğ, B., Kısa, C., Göka, E. ve Burns, G. L. (2007). Padua Envanteri-Washington Eyalet Üniversitesi Revizyonu: Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri. Türk Psikoloji Yazıları, 10(20), 75-85.
Yücel, B., Polat, A., İkiz, T., Düşgör B. P., Yavuz, A. E. ve Berk, Ö. S. (2011). The Turkish version of the Eating Disorder Examination Questionnaire: Reliability and validity in adolescents. European Eating Disorders Review, 19, 509-511.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2022 Nesne Psikoloji Dergisi