Anahtar Kelimeler
özcülük
geçerlik
güvenirlik
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Cinsiyete dair özcülük, kadınların ve erkeklerin temelden farklılaşmasına neden olan, doğuştan, doğal ve değişmez birer ‘öz’leri olduğuna dair inanışları içerir. Toplumsal cinsiyet gibi sosyal kategorilere dair özcü inanışlar toplumsal eşitsizliklerle ilgili görüş ve tutumlarla ilişkilendiğinden, bu tür inanışların ölçülebilmesi önem kazanmaktadır. Bu araştırmada Cinsiyet Özcülüğü Ölçeği Türkçeye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek Türkçeye tercüme edilerek örneklemini üniversite öğrencilerinin oluşturduğu üç ayrı çalışmada kullanılmıştır (Çalışma 1, n = 210; Çalışma 2, n = 400; Çalışma 3, n = 397). Ölçek tüm çalışmalarda orijinal çalışmada olduğu gibi tek faktörlü bir yapıya işaret etmiştir. Üç çalışmada da bulunan yüksek Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı (Çalışma 1, α = .93; Çalışma 2, α = .88; Çalışma 3, α = .91), ölçeğin cinsiyet özcülüğünü güvenilir olarak ölçtüğünü göstermiştir. Korelasyon analizlerine göre üç çalışmada da cinsiyet özcülüğünün çelişik duygulu cinsiyetçilik ve her bir alt ölçeği (düşmanca ve korumacı cinsiyetçilik) ile pozitif yönde ilişkilendiği bulunmuştur. İlk iki çalışmada erkek katılımcıların cinsiyet özcülüğü skorlarının kadın katılımcılara kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur. Üç çalışmada da düşük faktör yükü gösteren iki maddenin ölçekten çıkarılması önerilmiştir. Bulgular Cinsiyet Özcülüğü Ölçeği’nin Türkiye’de cinsiyet özcülüğünü ölçebilecek güvenirlik ve geçerlikte olduğunu göstermektedir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun Türkiye’de toplumsal cinsiyet alanındaki araştırmaların genişlemesine yapacağı katkılar tartışılmıştır.
Referanslar
Bastian, B. ve Haslam, N. (2006). Psychological essentialism and stereotype endorsement. Journal of Experimental Social Psychology, 42(2), 228–235. doi:10.1016/j.jesp.2005.03.003
Byrd, W. C. ve Hughey, M. W. (2015). Biological determinism and racial essentialism: The ideological double helix of racial inequality. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 661(1), 8–22. doi:10.1177/0002716215591476
Cattell, R. B. (1966). The scree test for the number of factors. Multivariate Behavioral Research, 1(2), 245-276. doi: 10.1207/s15327906mbr0102_10
Ching, B. H. H. ve Xu, J. T. (2018). The effects of gender neuroessentialism on transprejudice: An experimental study. Sex Roles, 78(3), 228-241. doi: 10.1007/s11199-017-0786-3
Connor, R. A., Glick, P. ve Fiske, S. T. (2017). Ambivalent sexism in the twenty-first century, içinde, C. G. Sibley & F. K. Barlow (Ed), The Cambridge handbook of the psychology of prejudice (pp. 295–320). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781316161579.013
Dar-Nimrod, I. ve Heine, S. J. (2011). Genetic essentialism: On the deceptive determinism of DNA. Psychological Bulletin, 137(5), 800-818. doi: 10.1037/a0021860
Dünya Ekonomik Forumu. (2021). Global gender gap report 2021. http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2021.pdf
Glick, P. ve Fiske, S. T. (1996). The ambivalent sexism inventory: Differentiating hostile and benevolent sexism. Journal of Personality and Social Psychology, 70(3), 491-512. doi: 10.1037/0022-3514.70.3.491
Glick, P. ve Fiske, S. T. (2001). An ambivalent alliance: Hostile and benevolent sexism as complementary justifications for gender inequality. American Psychologist, 56, 109–118. doi:10.1017/cbo9781139022736.005
Gülgöz, S., DeMeules, M., Gelman, S. A. ve Olson, K. R. (2019). Gender essentialism in transgender and cisgender children. PloS one, 14(11), e0224321. doi:10.1371/journal.pone.0224321
Haslam, N., Rothschild, L. ve Ernst, D. (2000). Essentialist beliefs about social categories. British Journal of Social Psychology, 39(1), 113– 127. doi:10.1348/014466600164363
Haslam, N., Rothschild, L. ve Ernst, D. (2002). Are essentialist beliefs associated with prejudice? British Journal of Social Psychology, 41(1), 87–100. doi:10.1348/014466602165072
Kimel, S. Y., Huesmann, R., Kunst, J. R. ve Halperin, E. (2016). Living in a genetic world: How learning about interethnic genetic similarities and differences affects peace and conflict. Personality and Social Psychology Bulletin, 42(5), 688–700. doi:10. 1177/0146167216642196
Lee, K. Y., Reis, H. T. ve Rogge, R. D. (2020). Seeing the world in pink and blue: Developing and exploring a new measure of essentialistic thinking about gender. Sex Roles, 83(11), 685-705. doi: 10.1007/s11199-020-01141-1
MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S. ve Hong, S. (1999). Sample size in factor analysis. Psychological Methods, 4(1), 84-99. doi: 10.1037/1082-989X.4.1.84
Meyer, M. ve Gelman, S. A. (2016). Gender essentialism in children and parents: Implications for the development of gender stereotyping and gender-typed preferences. Sex Roles, 75(9), 409-421. doi: 10.1007/s11199-016-0646-6
No, S., Hong, Y. Y., Liao, H. Y., Lee, K., Wood, D. ve Chao, M. M. (2008). Lay theory of race affects and moderates Asian Americans' responses toward American culture. Journal of Personality and Social Psychology, 95(4), 991–1004. doi:10.1037/ a0012978
Prentice, D. A. ve Miller, D. T. (2006). Essentializing differences between women and men. Psychological Science, 17(2), 129–135. doi:10.1111/j.1467-9280.2006.01675
R Core Team (2017). R: A Language and Environment for Statistical Computing. R Foundation for Statistical Computing, Vienna, Austria. url: https://www.R-project.org
Rhodes, M. ve Moty, K. (2020). What is social essentialism and how does it develop?, içinde, J. B. Benson & M. Rhodes (Ed), Advances in child development and behavior: The development of social essentialism (pp. 1-23). Elsevier.
Sakallı-Uğurlu, N. (2002). Çelişik duygulu cinsiyetçilik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 17(49), 47-58.
Skewes, L., Fine, C. ve Haslam, N. (2018). Beyond mars and venus: The role of gender essentialism in support for gender inequality and backlash. PLoS ONE, 13(7), 1-17. doi: 10.1371/journal.pone.0200921
Smiler, A. P. ve Gelman, S. A. (2008). Determinants of gender essentialism in college students. Sex Roles, 58(11), 864-874.
Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics. Pearson Education, Limited.
Taylor, M. G., Rhodes, M. ve Gelman, S. A. (2009). Boys will be boys; cows will be cows: Children’s essentialist reasoning about gender categories and animal species. Child Development, 80(2), 461-481.
Verkuyten, M. (2003). Discourses about ethnic group (de-) essentialism: Oppressive and progressive aspects. British Journal of Social Psychology, 42, 371–391. doi: 10.1348/ 014466603322438215
Williams, M. J. ve Eberhardt, J. L. (2008). Biological conceptions of race and the motivation to cross racial boundaries. Journal of Personality and Social Psychology, 94(6), 1033–1047. doi: 10.1037/ 0022-3514.94.6.1033.
Wilton, L. S., Bell, A. N., Carpinella, C. M., Young, D. M., Meyers, C. ve Clapham, R. (2019). Lay theories of gender influence support for women and transgender people’s legal rights. Social Psychological and Personality Science, 10(7), 883-894. doi: 10.1177/1948550618803608.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2022 Nesne Psikoloji Dergisi