Anahtar Kelimeler
gündelik kavramsallaştırmalar
ilkokul ve ortaokul çocukları
ilişkisellik
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu çalışmanın amacı çocukların ahlaka ilişkin gündelik kavramsallaştırmalarının neler olduğunu belirli bir ahlak kuramının izinden gitmeden incelemektir. Bu kapsamda Türkiye’nin farklı coğrafi bölgeleri ve illerinden yaşları 7-15 arasında değişen 193 ilkokul ve ortaokul öğrencisiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. İyi ve kötü çocuğa ilişkin en sık kullanılan kavramsallaştırmaları açığa çıkarmada açık kodlu içerik analizi kullanılırken; bu kavramsallaştırmaların okul dönemine (ilkokul-ortaokul) ve cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını araştırmak için Ki-Kare analizi yapılmıştır. Sonuçlar, çocukların iyi çocuk kavramsallaştırmalarını sıklıkla insanlara yardımcı olma, aile üyelerine yardım etme, paylaşımcı olma, kötü söz söylememe, söz dinleme, doğaya saygı gösterme, güvenilir, hoşgörülü ve merhametli olma kavramları üzerinden saygı, yardımseverlik ve erdemli olma gibi kategorilerle ilişkilendirerek dile getirdiklerini göstermektedir. Kötü çocuk kavramsallaştırmaları ise sıklıkla fiziksel zarar verme, zorbalık etme, mülkiyete zarar verme, kötü söz söyleme, söz dinlememe ve anne-babaya saygısızlık yapma gibi zarar verme ve saygısızlıkla ilişkili kategoriler üzerinden gerçekleşmiştir. Kötü çocukla ilgili kavramsallaştırmaların iyi çocukla ilgili kavramsallaştırmalara benzer bağlamlarda kurulduğu ve sıklıkla gündelik hayatta ilişkileri bozabilecek unsurlardan kaçınmaya dair yanıtların verildiği görülmektedir. Ayrıca en sık ortaya çıkan kategorilerin cinsiyet ve okul seviyesine göre farklılıkları incelendiğinde belirgin farkın yalnızca erkek çocuklar lehine saygısız olma kategorisinde bulunduğu gözlenmiştir. Araştırma sonuçları, bu yaş çocuklarda ahlakın ilişkisellik ve toplumsal düzen üzerinden kurgulandığına işaret etmektedir.
Referanslar
Aquino, K. ve Reed, A. (2002). The self-importance of moral identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1423-1440.
Baumeister, R. ve Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529.
Cesur, S. (2003, 4 Temmuz). Morality conceptions within a group of Turkish adults [Poster sunumu]. 29th Annual Conference Association for Moral Education, Jagiellonian Üniversitesi, Krakow, Polonya.
Cesur, S. (2006). Toplumumuzda ahlakın kavramsallaştırılması. Y. Mehmedoğlu ve A. U. Mehmedoğlu (Ed.), Küreselleşme, ahlak ve değerler içinde (ss. 321-349). Litera Yayınları.
Cesur, S., Bayad, A., Yılmaz, O. ve Tepe, B. (2018). Bir değerler skalasının geliştirilmesi ve bu skalanın politik ve dini yönelimle ilişkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(66), 401-420.
Cesur, S., Tepe, B., Piyale, Z.E., Sunar, D. ve Biten, A.F. (2020). “Bana göre” ahlak: Sıradan insanın ahlakı kavramsallaştırması. Türk Psikoloji Yazıları, 23(45), 115-138.
Chiu, C., Dweck, C. S., Tong, J. Y. ve Fu, J. H. (1997). Implicit theories and conceptions of morality. Journal of Personality and Social Psychology, 73(5), 923-940.
Colby, A. ve Kohlberg, L. (1987). The measurement of moral judgment. Cambridge University Press.
Curry, O. S. (2016). Morality as cooperation: A problem-centered approach. T. K. Shackelford ve R. D. Hansen (Ed.), The evolution of morality içinde (ss. 27-51). Springer International Publishing.
Curry, O. S., Chesters, J. M. ve Van Lissa, C. J. (2019). Mapping morality with a compass: Testing the theory of ‘morality as cooperation’ with a new questionnaire. Journal of Research in Personality, 78, 106-124.
Flanagan, O. (1991). Varieties of moral personality: Ethics and psychological realism. Harvard University Press.
Gilligan, C. (1982). In a different voice. Harvard University Press.
Graesser, A. C. ve Black, J. B. (Ed.). (1984). The psychology of questions. Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Graesser, A. C. ve Goodman, S. M. (1985). Implicit knowledge, question answering, and the representation of expository text. B. K. Britton ve J. B. Black (Ed.), Understanding expository text: A theoretical and practical handbook for analyzing explanatory text içinde (ss. 109-171). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Graham, J., Haidt, J. ve Nosek, B. A. (2009). Liberals and conservatives rely on different sets of moral foundations. Journal of Personality and Social Psychology, 96(5), 1029-1046.
Graham, J., Haidt, J., Koleva, S., Motyl, M., Iyer, R., Wojcik, S. P. ve Ditto, P. H. (2013). Moral Foundations Theory: The pragmatic validity of moral pluralism. Advances in Experimental Social Psychology, 47, 55-130.
Haidt, J. (2001). The emotional dog and its rational tail: A social intuitionist approach to moral judgment. Psychological Review, 108(4), 814-834.
Haidt, J. (2007). The new synthesis in moral psychology. Science, 316(5827), 998-1002.
Hardy, S. A., Walker, L. J., Olsen, J. A., Skalski, J. E. ve Basinger, J. C. (2011). Adolescent naturalistic conceptions of moral maturity. Social Development, 20(3), 562-586.
Işık, H. ve Salman, U. (2004). Cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzey farklılıklarının öğrencilerin ahlak tanımlamaları üzerindeki etkisi. Sözlü Sunum, 9. Ulusal Psikoloji Öğrencileri Kongresi Uludağ Üniversitesi, Bursa, Türkiye.
Joffe, H. ve Yardley, L. (2004). Content and thematic analysis. D. F. Marks ve L. Yardley (Ed.), Research methods for clinical and health psychology içinde (ss. 56-68). Sage.
Kağıtçıbaşı, C. (1982). Old-age security value of children: Cross-national socioeconomic evidence. Journal of Cross-Cultural Psychology, 13(1), 29-42.
Kağıtçıbaşı, C. (1990). Family and socialization in cross-cultural perspective: A model of change. J. Berman (Ed.), Cross-cultural perspectives: Nebraska symposium on motivation, 1989 içinde (ss. 135-200). University of Nebraska Press.
Kağıtçıbaşı, Ç. (2005). Autonomy and relatedness in cultural context: Implications for self and family. Journal of Cross-Cultural Psychology, 36(4), 403-422.
Kim, S. (2010). Exploring naturalistic conceptions of ‘a moral person’ for Koreans (Yayınlanmamış doktora tezi). Teksas Üniversitesi.
Kohlberg, L. (1969). Stage and sequence: The cognitive development approach to socialization. D. A. Goslin (Ed.), Handbook of socialization theory içinde (ss. 347-480). Rand McNally.
Landis, J. R. ve Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174.
Lapsley, D. K. (2006). Moral stage theory. M. Killen ve J. G. Smetana (Ed.), Handbook of moral development içinde (ss. 37-66). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Matsuba, M. K. ve Walker, L. J. (2004). Extraordinary moral commitment: Young adults involved in social organizations. Journal of Personality, 72(2), 413-436.
Nucci, L. P., Turiel, E. ve Encarnacion-Gawrych, G. (1983). Children’s social interactions and social concepts: Analyses of morality and convention in the Virgin Islands. Journal of Cross-Cultural Psychology, 14(4), 469-487.
Ömeroğlu, F. (1998). Okul öncesi dönemde çocuğun terbiyesinde annenin rolü ve annelerin çocuk yetiştirme tutumları (anne tutumlarının demografik bilgilere göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin bir araştırma) (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi.
Piaget, J. (1932). The moral judgment of the child. The Free Press.
Quinn, R. A., Houts, A. C. ve Graesser, A. C. (1994). Naturalistic conceptions of morality: A question- answering approach. Journal of Personality, 62(2), 239-262.
Rai, T. S. ve Fiske, A. P. (2011). Moral psychology is relationship regulation: Moral motives for unity, hierarchy, equality, and proportionality. Psychological Review, 118(1), 57-75.
Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78.
Shaffer, D. R. (1994). Do “Naturalistic” conceptions of morality provide any novel answers?. Journal of Personality, 62(2), 263-268.
Shweder, R. A., Munch, N. C., Mahapatra, M. ve Park, L. (1997). The ‘big three’ of morality (autonomy, community, and divinity), and the ‘big three’ explanations of suffering. Brandt, A. ve Rozin, P. (Ed.), Morality and health içinde (ss. 119-169). Routledge.
Singh, K. (2007). Quantitative social research methods. Sage.
Smith, K. D., Türk Smith, S. ve Christopher, J. C. (2007). What defines the good person? Cross-cultural comparisons of experts’ models with lay prototypes. Journal of Cross-Cultural Psychology, 38(3), 333-360.
Sternberg, R. J., Conway, B. E., Ketron, J. L. ve Bernstein, M. (1981). People’s conceptions of intelligence. Journal of Personality and Social Psychology, 41(1), 37-55.
T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu. (1995). Ailede çocuk eğitimi araştırması: Aralık 1992-Aralık 1993 (Yayın No. 84, ISBN: 975-19-1230-X).
Turiel, E. (1983). The development of social knowledge: Morality and convention. Cambridge University Press.
Vauclair, C., Wilson, M. ve Fischer, R. (2014). Cultural conceptions of morality: Examining lay people’s associations of moral character. Journal of Moral Education, 43(1), 54-74.
Viera, A. J. ve Garrett, J. M. (2005). Understanding inter-observer agreement: The kappa statistic. Family Medicine, 37(5), 360-363.
Walker, L. J. ve Hennig, K. H. (2004). Differing conceptions of moral exemplarity: Just, brave, and caring. Journal of Personality and Social Psychology, 86(4), 629-647.
Walker, L. J. ve Pitts, R. C. (1998). Naturalistic conceptions of moral maturity. Developmental Psychology, 34(3), 403-419.
Yagmurlu, B. ve Sanson, A. (2009). Parenting and temperament as predictors of prosocial behaviour in Australian and Turkish Australian children. Australian Journal of Psychology, 61(2), 77-88.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2021 Nesne Psikoloji Dergisi