Anahtar Kelimeler
‘üretken düşünme’
problem çözme
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu makalede Geştalt Kuramı’nın “üretken düşünme” diye ifade ettiği problem çözme alanındaki çığır açan iki ana çalışmasına yer verilecektir. Bunlardan biri, Köhler’in, şempanzelerin hedefli araç kullanımını ve engellerle ne şekilde başa çıktıklarını incelediği çalışmalar, diğeri ise Duncker’ın sesli düşünme tekniğini kullanarak yürüttüğü problem çözme çalışmalarıdır. Hem Köhler’de hem Duncker’da üretken düşünme, yeniden şekillendirme davranışıyla ilişkilendirilir. Örneğin, bir ağacın uzun, ince bir dalının oradan koparılarak bir sopaya dönüştürülebilmesi veya içinde farklı nesnelerin konduğu bir kibrit kutusunun içinin boşaltılarak muhafaza eden bir nesneden, bir mum için zemin olacak bir nesneye dönüştürülmesi işlevlendirilmesi bu tarz bir yeniden şekillendirmedir. Son bölümde ise günümüz çalışmaların Geştalt Kuramı ile olası ilişkisine değinilecektir. Sonuç olarak, aynen bellekte olduğu gibi üretken düşünmede de Geştalt Kuramı’nın iki ana önermesi, şekil-zemin ayrışması ve şekillerde gruplamanın çok kritik rol oynadığı görülecektir. Böylelikle iki temel önerme yoluyla, hem algı, hem bellek, hem düşünme işleyişini açıklamayı hedefleyen ve ilginç açılımlar getiren bir kuram söz konusudur. Bildiğimiz kadarıyla böylesi geniş açıklayıcı gücü olan herhangi bir kuram henüz bilişsel psikolojinin içinde mevcut değil. Bu da, Geştalt Kuramı’nı bir bütün olarak dikkate almak için önemli bir neden daha sayılır.
Referanslar
Ahissar, M. ve Hochstein, S. (2004). The reverse hierarchy theory of visual perceptual learning. Trends in Cognitive Sciences, 8(10), 457-464.
Amanatiadis, A., Kaburlasos, V. G. ve Kosmatopoulos, E. B. (2018, October). Understanding deep convolutional networks through Gestalt theory. In IEEE International Conference on Imaging Systems and Techniques (IST), 312-317.
Arnheim, R. (1971). Entropy and art: An essay on disorder and order. Berkeley: University of California Press.
Ashby, F. G., Isen, A. M.ve Turken, A. U. (1999). A neuropsychological theory of positive affect and its influence on cognition. Psychological Review, 106(3), 529–550. DOI:10.1037/0033-295X.106.3.529
Başar, E. (2010). Brain-body-mind in the nebulous cartesian system: A holistic approach by oscillations. New York, Dordrecht, Heidelberg, London: Springer.
Bhatt, R. S.ve Quinn, P. C. (2011). How does learning impact development in infancy? The case of perceptual organization. Infancy, 16(1), 2-38.
Bregman, A. S. (1994). Auditory scene analysis: The perceptual organization of sound. Cambridge, MA: MIT press.
Dillon, M. R. (2020). Rooms without walls: Young children draw objects but not layouts. Journal of Experimental Psychology: General. Advanced online publication. DOI: 10.1037/xge0000984
Duncker, K. (1945). On problem-solving. Psychological Monographs, No. 270, 58(5), i-113.
Duncker, K. (1935/1966). Zur Psychologie des Produktiven Denkens. Berlin: Springer-Verlag.
Fayek, H. M., Lech, M. ve Cavedon, L. (2017). Evaluating deep learning architectures for Speech Emotion Recognition. Neural Networks, 92, 60-68.
Fleming, R. W. ve Storrs, K. R. (2019). Learning to see stuff. Current Opinion in Behavioral Sciences, 30, 100-108.
Glucksberg, S. ve Weisberg, R. W. (1966). Verbal behavior and problem solving: Some effects of labeling in a functional fixedness problem. Journal of Experimental Psychology, 71(5), 659-664.
Halpern, D. F. (2013). Thought and knowledge: An introduction to critical thinking. Psychology Press.
Hörhan, M. ve Eidenberger, H. (2020). Gestalt descriptions for deep image understanding. Pattern Analysis and Applications, 1-19.
Hubel, D. H. ve Wiesel, T. N. (1964). Effects of monocular deprivation in kittens. Naunyn-Schmiedebergs Archiv für Experimentelle Pathologie und Pharmakologie, 248(6), 492-497.
Isen, A. M., Daubman, K. A.ve Nowicki, G. P. (1987). Positive affect facilitates creative problem solving. Journal of Personality and Social Psychology, 52(6), 1122-1131.
Köhler, W. (1921). Intelligenzprüfungen an Menschenaffen. Berlin: Julius Springer.
Köhler, W. (1938). The Place of Value in a World of Facts. New York: Liveright.
Köhler, W. (1950). Psychology and evolution. Acta Psychologica, 7, 288–297. DOI: 10.1016/0001- 6918(50)90020-5
Köhler, W. (1959). Gestalt psychology today. American Psychologist, 14(12), 727–734. DOI: 10.1037/h0042492
Lubarsky, S. ve Thomas, A. (2020). Thinking inside the box: Using old tools to solve new problems in virtual learning. Medical Education, 00(1-4). DOI: 10.1111/medu.14388
Mungan, E. (2020). Geştalt Kuramı: Bir “Nazariye”nin mazisi, akameti ve akıbeti. Nesne, 8(18), 585-618.
Mungan, E. (2021). Geştalt kuramının az bilinen çalışmaları: Bellek, Nesne, 9(19), 147-175. DOI: 10.7816/nesne-09-19-12
Neisser, U. (1976). Cognition and reality: Principles and implications of Cognitive Psychology. New York: Freeman
Premack, D. ve Woodruff, G. (1978). Does the chimpanzee have a theory of mind? Behavioral and Brain Sciences, 1(4), 515–526. DOI:10.1017/S0140525X00076512
Quinn, P. C., Bhatt, R. S. ve Hayden, A. (2008). Young infants readily use proximity to organize visual pattern information. Acta Psychologica, 127(2), 289-298.
Rock, I. (1972). Foreward. In E. Goldmeier, Similarity in visually perceived forms. Psychological Issues, VIII, 1, Mon. 29.
Rubin, E. (1915). Visuell Wahrgenommene Figuren: Studien in Psychologischer Analyse. Kopenhagen: Gyldendalske Boghandel.
Sayim, B., Westheimer, G. ve Herzog, M. H. (2010). Gestalt factors modulate basic spatial vision. Psychological Science, 21(5), 641-644.
Schnall, S. (1999). Life as the problem: Karl Duncker's context. From Past to Future: The Drama of Karl Duncker, 1(2), 13-28.
Simon, H. A. (1999). Karl Duncker and cognitive science. From Past to Future: The Drama of Karl Duncker, 1(2), 1-11.
Spelke, E. S., Breinlinger, K., Jacobson, K. ve Phillips, A. (1993). Gestalt relations and object perception: A developmental study. Perception, 22(12), 1483-1501. DOI: 10.1068/p221483
Von Gioi, R. G., Delon, J. ve Morel, J. M. (2012). The collaboration of grouping laws in vision. Journal of Physiology-Paris, 106(5-6), 266-283.
Wagemans, J., Elder, J. H., Kubovy, M., Palmer, S. E., Peterson, M. A., Singh, M. ve von der Heydt, R. (2012). A century of Gestalt Psychology in visual perception: I. Perceptual grouping and figure– ground organization. Psychological Bulletin, 138(6), 1172–1217. DOI: 10.1037/a0029333
Wagemans, J., Feldman, J., Gepshtein, S., Kimchi, R., Pomerantz, J. R., Van der Helm, P. A. ve Van Leeuwen, C. (2012). A century of Gestalt Psychology in visual perception: II. Conceptual and theoretical foundations. Psychological Bulletin, 138(6), 1218-1252.
Weisberg, R. ve Suls, J. M. (1973). An information-processing model of Duncker's candle problem. Cognitive Psychology, 4(2), 255-276.
Wertheimer, M. (1912). Über das Denken der Naturvölker I. Zahlen und Zahlgebilde [On the thinking of aboriginal peoples I. Numbers and numerical structures]. Zeitschrift für Psychologie, 60, 321-378.
Wertheimer, M. (1934). On truth. Social Research, 135-146.
Wertheimer, M. (1935). Some problems in the theory of ethics. Social Research, 353-367.
Wertheimer, M. (1937/1961). On the concept of democracy. M. Henle (Ed.) Documents of Gestalt psychology içinde (s. 42-51). Berkeley: University of California Press.
Wertheimer, M. (1940/1961). A story of three days. M. Henle (Ed.) Documents of Gestalt psychology içinde (s. 52-64). Berkeley: University of California Press.
Wertheimer, M. (1945). Productive Thinking. New York: Harper.
Yuste, R. (2015). From the neuron doctrine to neural networks. Nature Reviews Neuroscience, 16(8), 487- 497.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2021 Nesne Psikoloji Dergisi