Anahtar Kelimeler
kandırma
yalan söyleme davranışı
yalan söyleme nedenleri
içerik analizi
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
İnsan sosyalliğinin en önemli parçalarından biri olan yalan söyleme davranışının hangi nedenlerle ortaya çıktığına ilişkin belirli toplumlarda çalışmaların yürütüldüğü bilinmektedir. Ancak Türkiye’deki yetişkinlerin hangi nedenlerle yalan söyledikleri konusunda çalışmaların yetersiz olduğu görülmektedir. Bu nedenle mevcut çalışmada, Türkiye’deki yetişkin insanların yalan söyleme nedenlerini ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Çalışmaya, yaşları 19 ile 46 arasında değişen (Ortyaş= 26.84) 75 kişi katılmıştır. Katılımcılara, kendi yararına ve başkası yararına söyledikleri yalanları ortaya çıkarmak amacıyla hazırlanmış açık uçlu dört sorudan oluşan bir soru formu verilmiştir. Verilerin analizinde niteliksel analiz tekniklerinden biri olan içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bulgular, en çok karşılaşılan kendi yararına yalan söyleme nedenlerinin mahremiyet, özerkliğe müdahale, imajını koruma, istediğini elde etme, olumsuz bir durumdan kaçınma, gerçeği gizleme ve geçiştirme olduğunu göstermiştir. Diğer yandan zararı önleme, başkasını koruma, mutlu etme, nezaket ve ilişkinin bozulmasını önleme ise en çok görülen başkası yararına yalan söyleme nedenleridir. Her bir yalan söyleme nedeni, yurt dışı alan yazın ile karşılaştırılarak tartışılmış, Türkiye’de bu konuda yapılacak sonraki çalışmalara ilişkin öneriler sunulmuştur.
Referanslar
Allen, A. L. (1999). Lying to protect privacy. Villanova Law Review, 44, 161-187.
Aune, R. K. ve Waters, L. L. (1994). Cultural differences in deception: Motivations to deceive in Samoan and North Americans. International Journal of Intercultural Relations, 19, 159- 172.
Aydın, M. Ş. (2020). Yalanın renkleri: Yalanın tanımlanması ve türleri üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(69), 712-720.
Aydın, M. Ş., Dayhan, T., Eskicioğlu, G., Karabacak, A. ve Karakaş, E. (2020). 3-5 yaş çocuklarında zihin kuramı ve yönetici işlev becerilerinin olumsuz ve prososyal yalan söyleme davranışları üzerindeki etkisi. Çocuk ve Gelişim Dergisi, 3(5), 47-60.
Bok, S. (1999). Lying: Moral choice and private and public life. New York: Vintage Books. (Orijinal çalışma basım tarihi 1978).
Brown, P. ve Levinson, S. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Bryant, E. M. (2008). Real lies, white lies and gray lies: Towards a typology of deception. Kaleidoscope: A Graduate Journal of Qualitative Communication Research, 7, 23-48.
Buller, D. B. ve Burgoon, J. K. (1996). Interpersonal deception theory. Communication Theory, 6(3), 203– 242.
Bussey, K. (1999). Children’s categorization and evaluation of different types of lies and truths. Child Development, 70, 1338 – 1347.
Carlson, J. R., Carlson, D. S. ve Ferguson, M. (2011). Deceptive impression management: Does deception pay in established workplace relationships? Journal of Business Ethics, 100, 497-514.
Caspi, A. ve Gorsky, P. (2006). Online deception: Prevalence, motivation, and emotion. Cyberpsychology and Behavior, 9, 54–59.
DePaulo, B. M., Ansfield, M. E., Kirkendol, S. E. ve Boden, J. M. (2004). Serious lies. Basic & Applied Social Psychology, 26(2/3), 147–167.
DePaulo, B. M. ve Kashy, D. A. (1998). Everyday lies in close and casual relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 74, 63–79.
DePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M. ve Epstein, J. A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70(5), 979.
Drane, J. F. ve Reich, G. H. (2002). Honesty in medicine: Should doctors tell the truth. American Journal of Bioethics, 2(1), 14-17.
Ekman, P. (2016). Çocuklar Neden Yalan Söyler? (Ç. Dirhemsiz, çev.). İstanbul: Yakamoz Yayınları.
Ennis, B., Vrij, A. ve Chance, C. (2008). Individual differences and lying in everyday life. Journal of Social and Personal Relationships, 25, 105-118.
Fainzang, S. (2002). Lying, secrecy and power within the doctor-patient relationship. Anthropology & Medicine, 9(2), 117-133.
Freeman, V. G., Rathore, S. S., Weinfurt, K. P., Schulman, K. A. ve Sulmasy, D. P. (1999). Lying for patients: Physician deception of third-party payers. Archives of Internal Medicine, 159(19), 2263- 2270.
Glesne, C. (2013). Nitel araştırmaya giriş (A. Ersoy, P. Yalçınoğlu, Çev.). Ankara: Anı.
Guerrero, L. K., Anderson, P. A. ve Afifi, W. A. (2011). Close encounters: Communication in relationships (3. baskı). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
Hample, D. (1980). Purposes and effects of lying. Southern Speech Communication Journal, 46(1), 33-47.
Hancock, J. T., Toma, C. ve Ellison, N. B. (2007). The truth about lying in online dating profiles. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems içinde (s. 449– 452). New York: ACM.
Heyman, G. D., Ding, X. P., Fu, G., Xu, F., Compton, B. J. ve Lee, K. (2020). Young children selectively hide the truth about sensitive topics. Cognitive Science, 44(3), 1-17.
Holtgraves, T. (1992). The Linguistic realization of face management: Implications for language production and comprehension, person perception, and cross-cultural communication. Social Psychology Quarterly, 2(55) 141-159.
Lee, K. ve Ross, H. J. (1997). The concept of lying in adolescents and young adults: Testing Sweetser's folkloristic model. Merrill-Palmer Quarterly, 43(2), 255-270.
Levine, T. R., Ali, M. V., Dean, M., Abdulla, R. A. ve Garcia Ruano, K. (2016). Toward a pan-cultural typology of deception motives. Journal of Intercultural Communication Research, 45, 1–12.
Levitan, S., Guzhen, A., Wang, M. Mendels, G., Hirschberg, J., Levine, M. ve Rosenberg, A. (2015). Cross- cultural production and detection of deception from Speech, ICMI. Workshop on Multimodal Deception Detection (WMDD 2015). http://www.cs.columbia.edu/~sarahita/papers/wmdd_2015_final.pdf
Lindskold, S. ve Walters, P. S. (1983). Categories for the acceptability of lies. The Journal of Social Psychology, 120, 129 – 136
Lippard, P. V. (1988). Ask me no questions, I'll tell you no lies: Situational exigencies for interpersonal deception. Western Journal of Communication, 52(1), 91-103.
Metts, S. (1989). An exploratory investigation of deception in close relationships. Journal of Social and Personal relationships, 6(2), 159-179.
Perkins, S. A. ve Turiel, E. (2007). To lie or not to lie: To whom and under what circumstances. Child Development, 78(2), 609-621.
Popliger, M., Talwar, V. ve Crossman, A. M. (2011). Predictors of children’s prosocial lie-telling: Motivation, socialization variables, and moral understanding. Journal of Experimental Child Psychology, 110, 373–392.
Robinson, W. P., Shepherd, A. ve Heywood, J. (1998). Truth, equivocation concealment, and lies in job applications and doctor-patient communication. Journal of Language and Social Psychology, 17(2), 149-164.
Rowatt, W. C., Cunningham, M. R. ve Druen, P. B. (1998). Deception to get a date. Personality and Social Psychology Bulletin, 24, 1228–42.
Saxe, L. (1991). Science and the GKT Polygraph: A theoretical critique. Integrative Physiological and Behavioural Science, 26, 223–231.
Sims, R. L. (2002). Support for the use of deception within the work environment: A comparison of Israeli and United States employee attitudes. Journal of Business Ethics, 35(1), 27-34.
Tabbach, A. D. (2010). The social desirability of punishment avoidance. The Journal of Law, Economics, & Organization, 26(2), 265-289.
Talwar, V., Crossman, A., Williams, S. ve Muir, S. (2011). Adult detection of children’s selfish and polite lies: Experience matters. Journal of Applied Social Psychology, 41(12), 2837–2857.
Talwar, V. ve Lee, K. (2008). Little liars: Origins of verbal deception in children. S. Itakura ve K. Fujita (Ed.), Origins of the social mind: Evolutionary and developmental views içinde (s. 157–178). New York, NY: Springer Science.
Talwar, V., Murphy, S. M. ve Lee, K. (2007). White lie-telling for children in politeness purposes. International Journal of Behavioral Development, 31, 1–11.
Taylor, P., Larner, S., Conchie, S. ve Van der Zee, S. (2015). Cross-cultural deception detection. P. Granhag, A. Vrij and B. Verschuere (Ed.), Detecting deception: Current challenges and cognitive approaches içinde (s.175-202). Chichester, England: John Wiley. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470935361.ch8/summary
Triandis, H. C., Carnevale, P., Gelfand, M., Robert, C., Wasti, A., Probst, T., . . . Schmitz, P. (2001). Culture and deception in business negotiations: A multilevel analysis. International Journal of Cross- Cultural Management, 1, 73-90.
Turner, R. E., Edgley, C. ve Olmstead, G. (1975). Information control in conversations: Honesty is not always the best policy. Kansas Journal of Sociology, 11, 69-89.
Vrij, A. (2002). Telling and detecting lies. N. Brace H. L. Westcott (Ed.), Applying Psychology içinde (s. 179-241). Milton Keynes, Open University.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. İstanbul: Seçkin.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2021 Nesne Psikoloji Dergisi