Anahtar Kelimeler
algılanan sosyal destek
psikolojik iyi oluş
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Sosyal destek, sorunlarla baş etmeyi kolaylaştıran ve hayat kalitesini yükselten önemli bir kaynaktır. Bu çalışma farklı sosyal destek biçimlerinin Türkiye’de yaşayan görme engelli bireylerde nasıl algılandığını (olumlu ya da olumsuz) ve bu bireylerin psikolojik iyi oluşlarına etkisini incelemektedir. Çalışmada nitel analiz yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşmeler kullanılmış ve Ankara’da yaşayan, 18 yaş üstü (M = 28, SD = 6,34), 21 gönüllü (11 kadın, 10 erkek) görme engelli katılımcıyla yürütülmüştür. Tematik analiz sonucunda 4 ana temaya ulaşılmıştır: Gören dünyanın merkeziyeti, olumsuz sosyal destek, olumlu sosyal destek ve erişilebilirlik. En sık tekrarlanan alt temalar, olumsuz sosyal destek ve gören dünyanın merkeziyeti ana temaları altında toplanmış; katılımcıların çoğu bağımsız yaşayabilmenin etkilerine değinmiştir. Bununla birlikte toplumda bilgi eksikliğinden ve yardım etme isteği altında yapılan müdahalelerin olumsuz etkilerinden sıkça bahsedilmiştir. Diğer bir yandan katılımcılar karşılıklı destek, görmeme durumunun eksiklik değil farklılık olarak algılanması gibi durumları da olumlu algılanan sosyal destek türleri içinde sunmuşlardır.
Referanslar
Abbey, A., Abramis, D. J. ve Caplan, R. D. (1985). Effects of different sources of social support and social conflict on emotional well-being. Journal Basic and Applied Social Psychology, 6(2), 111-129.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (2017). Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formları.
Arslan, Y., Şahin, H. M., Gülnar, U. ve Şahbudak M. (2014). Görme engellilerin toplumsal hayatta yaşadıkları zorluklar (Batman Merkez Örneği). Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi,4(2), 1-14.
Bauman, Z. (1993). Modernity and ambivalence. Polity Press.
Bloom, J. R. (1982). Social support, accommodation to stress and adjustment to breast cancer. Social Science & Medicine, 16(14), 1329-1338.
Bolat, N., Doğangün, B., Yavuz, M., Demir, T. ve Kayaalp, L. (2011). Doğuştan tam görme engeli olan ergenlerin depresyon, kaygı düzeyleri ve benlik kavramı özellikleri. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(2), 77-82.
Bucuka, Y. (2019). Engelliler, din ve sosyal dışlanma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 901-932.
Caplan, G. (1974). Support systems and community mental health. New York: Behavioral Publications.
Cimarolli, V. R. ve Boerner, K. (2005). Social support and well-being in adults who are visually impaired, Journal of Visual Impairment and Blindness, 99(9), 521-534.
Cobb, S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, 38(5), 300-314.
Cohen, S. ve Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and The Buffering Hypothesis, Psychological Bulletin, 98(2), 310-357.
Collins, N. L., Feeney, B. C. (2000). A safe haven: An Attachment Theory perspective on support seeking and caregiving in intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 78, 1053–1073.
Cutrona, C. E. (1990). Stress and social support – in search of optimal matching. Journal of Social and Clinical Psychology, 9, 3–14.
Creswell, J W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (2nd ed.). London: Sage Publications.
Çayır, K. ve Ergün, M. (2014). Ders kitaplarında engellilik. http://secbir.org/images/haber/2012/07/derskitaplarindaengellilik_rapor.pdf
Çifcibaşı İyigün, S. (2018). Görme engelli bireylerin erişilebilir teknolojik araç kullanım düzeylerinin yaşam doyumlarına katkısı hakkında görüşlerinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul.
Di Domenico, S. I ve Fournier, M. A. (2014). Socioeconomic status, income inequality, and health complaints: A basic psychological needs perspective. Social Indicators Research, 119(3), 1679-1697.
DiMatteo , M.R . (2004). Social support and patient adherence to medical treatment: A meta-analysis .Health Psychology, 23, 207 – 218.
Doeglas, D., Suurmeijur, T., Briancon, S., Moum, T., Krol, B., Bjelle, E., Sanderman, R. ve van den Heuvel, W. (1996). An international study on measuring social support: Interactions and satisfaction. Social Science and Medicine, 43, 1389–1397.
Fleishman, J. A., Sherbourne, S., Rebecca, C., Marshall, C.G., Kelly, M., Bozzette S., Shapiro, M., ve Hays, R. (2000). Coping, conflictual social interactions, social support, and mood among HIV infected persons. American Journal of Community Psychology, 28(4), 421–430.
Goldsmith, D. (2004). Communicating social support. Cambridge: Cambridge University Press.
Horowitz, L. M., Krasnoperova, E. N., Tatar, D. G., Hansen, M. B., Person, E. A., Galvin, K. L. ve Nelson, K. L. (2001). The way to console may depend on the goal: Experimental studies of social support. Journal of Experimental Social Psychology, 37(1), 49–61.
Huurre, T., ve Aro, H. (1998). Psychosocial development among adolescents with visual impairment. European Child & Adolescent Psychiatry, 7(2), 73-78.
Kardaş, Y. ve Yalçın, İ. (2019). Türkiye’de iyi oluş ile ilgili yapılmış araştırmaların sistematik olarak incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(4), 1423-1433. doi:10.24106/kefdergi.2799
Keyes, C. L. M., Shmotkin, D. ve Ryff, C. D. (2002). Optimizing well-being: The empirical encounter of two traditions. Journal of Personality and Social Psychology, 82(6), 1007-1022. doi: 10.1037//0022- 3514.82.6.1007
Kvale, S. (1994). Ten standard objections to qualitative research interviews. Journal of Phenomenological Psychology, 25(2), 147–173.
Manne, S. L. ve Zautra, A. J. (1989). Spouse criticism and support: Their association with coping and psychological adjustment among women with rheumatoid arthritis. Journal of Personality and Social Psychology, 56, 608–617.
McLeroy, K. R., Gottlieb, N. H. ve Heaney, C. A. (2001). Social Health. In M. P. O’Donnell and J. S. Harris (ed.), Health Promotion in the Workplace. (3rd ed). Albany, New York: Delmar.
Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Thousand Oaks: Sage Publications.
Nazlı, A. (2012). “Öteki beden”: Bir ötekilik biçimi olarak engelli beden ve engellilik. Sosyoloji Dergisi, 27, 17-32.
Özkan, E. ve Akı E. (2016). Az gören ve görme engelli bireylerin öz yeterlilikleri ve baş etme ve becerileri arasındaki ilişki. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 4(2), 81-88.
Pruchno, R. A., Burant, C. J. ve Peters, N. D. (1997). Understanding the well being of care receivers. The Gerontologist, 37, 102–109.
Reinhardt J. P. (2001). Effects of positive and negative support received and provided on adaptation to chronic visual impairment. Applied Developmental Science, 5(2), 76-85.
Rovner, B. W., Casten, R. J. ve Tasman, W. S. (2002). Effect of depression on vision function in age-related macular degeneration. Clinical Sciences, 120(8), 1041-1044.
Ruehlman, L. S. ve Karoly, P. (1991). With a little flak from my friends: Development and preliminary validation of the test of negative social exchange (TENSE). Journal of Consulting and Clinical Psychology, 3, 97–104
Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069-1081
Salminen, A. L. ve Karhula M. E. (2014). Young persons with visual impairments: Challenges of participation. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 21, 267-276.
Thoits, P. A. (1995). Stress, coping and social support processes: Where are we? What next? Journal of Health and Social Behavior, 35, 53 – 79.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2002). Engelin Türüne Göre Engelli Nüfus Oranı.
Valle, R. S. ve Halling, S. (1989). Existential-phenomenological perspectives in psychology. New York: Plenum Press.
Walker, K., MacBride, A. ve Vachon, M. (1977). Social support networks and the crisis of bereavement. Social Science & Medicine, 11(1), 35-41.
Wallsten, S. M., Tweed, D. L., Blazer, D. G. ve George, L. K. (1999). Disability and depressive symptoms in the elderly: The effects of instrumental support and its subjective appraisal. International Journal of Aging and Human Development, 48, 145–159.
Wortman, C.B. (1984). Social support and The Cancer Patient: Conceptual and methodologic issues. Cancer, 53(10), 2339-2360.
Yılmaz, M., Ersan, M. ve Ağca Ç. (2018). Görme engelliler için erişilebilir yönlendirme tasarımı: Ankara Kızılay Mahallesi örneği. The Journal of Academic Social Science, 6(74), 535-544.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2021 Nesne Psikoloji Dergisi