Anahtar Kelimeler
algılanan anne-baba tutumları
ebeveyne bağlanma
benlik saygısı
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Bu çalışmada ergenlerde algılanan anne-baba tutumu ve ebeveyne bağlanma ile akran ilişkileri arasındaki ilişkide benlik saygısının aracılık rolünü sınanmaktır. Araştırmanın diğer amacı ise ergenlerin akran ilişkilerinin ebeveyn stillerine (açıklayıcı/otoriter, izin verici/şımartan, izin verici/ihmalkâr ve otoriter) ve cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmektedir. Araştırmanın örneklemini Mersin ilindeki farklı ortaokul ve liselerde öğrenim gören ve 12 ile 18 yaş aralığında olan toplam 399 öğrenci oluşturmaktadır. Bulgular, benlik saygısının anneye bağlanma ile akran bağlılığı arasındaki ilişkide ve baba kabul/ilgi/sevgi tutumu ile akran bağlılığı arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü olduğunu göstermektedir. Farklı ebeveyn stillerine ve cinsiyete göre akran ilişkileri alt boyutlarının (bağlılık, güven, kendini açma ve sadakat) farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek amacıyla yürütülen analiz bulguları ise akran ilişkilerinin farklı ebeveyn yetiştirme stillerine göre değiştiğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular ışığında, çocuk yetiştirme stillerinin ve bağlanma örüntülerinin akran ilişkileri üzerinde oldukça etkili olduğu görülmüştür. Bu nedenle, çocuk yetiştirme sürecinde anne-baba tutumları ile birlikte özellikle baba-çocuk arasındaki ilişkileri ele alacak çalışmaların yapılması önerilmektedir.
Referanslar
Allen, J .P. ve Land, D. (1999). Attachment in adolescence. Handbook of attachment: Theory, research, and clinical applications içinde (319-335). New York: Guilford.
Aunola, K., Stattin H. ve Erik-Nurmi, J. (2000). Parenting styles and adolescents’ achievement strategies. Journal of Adolescence, 23, 205-222.
Aşık, E. (1992). Üniversite öğrencilerinin kendini açma davranışlarını etkileyen bazı etmenler. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Ataşalar, J. (1996). Üniversite öğrencilerinin empatik eğilim düzeylerine cinsiyet ve yaşlarına göre kendini açma davranışları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Baumrind, D. (1966). The effects of authoritative parental control on child behaviors. Child Development, 37, 887-907.
Bauminger, N., Finzi-Dottan, R., Chason, S. ve Har-Even, D. (2008). Intimacy in adolescent friendship: The roles of attachment, coherence and self-disclosure. Journal of Social and Personal Relationships, 25(3), 409-428.
Bayraktar, F. (2007). Olumlu ergen gelişiminde ebeveyn/akran ilişkilerinin önemi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 14(3), 157-166.
Bornstein, M. H. ve Putnick, D. L (2018). Parent-adolescent relationships in global perspective. J. E. Lansford ve P. Banati, (Eds.), Handbook of Adolescent Development Research and Its Impact on Global Policy içinde (107-129). New York: Oxford University Press.
Çeçen, A. R. (2008). Öğrencilerinin cinsiyetlerine ve anababa tutum algılarına göre yalnızlık ve sosyal destek düzeylerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 415-431.
Dokuyan, M. (2016). 12. sınıf öğrencilerinde algılanan anne-baba tutumları ile benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 1-21.
Erbil, N., Divan, Z. ve Önder, P. (2006). Ergenlerin benlik saygısına ailelerin tutum ve davranışlarının etkisi. Aile ve Toplum Dergisi, 10(3), 7-15.
Erden, S. ve Yılmaz, S. (2016). İmam hatip lisesi öğrencilerinin akran ilişkilerinin insani değerler ve öznel iyi oluş düzeyleri açısından incelenmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 389-416.
Ekebaş, M. (1994). Lise son sınıf öğrencilerinin kendini açma davranışlarının cinsiyet ve kendini gerçekleştirme düzeyleri açısından incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Flynn, H. K., Felmlee, D. H., Shu, X. Ve Conger, R. D. (2018). Mothers and fathers matter: The influence of parental support, hostility and problem solving on adolescent friendships. Journal of Family Issues, 39(8), 1-24.
Grossmann, K. E. (1999). Old and new internal working models of attachment: The organization of feelings and language. Attachment and Human Development, 1(3), 253-269.
Günalp, A. (2007). Farklı anne baba tutumlarının okul öncesi eğitim çağındaki çocukların özgüven duygusunun gelişimine etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
Günaydın, G., Selçuk, E., Sümer, N. ve Uysal, A. (2005). Ebeveyn ve arkadaşlara bağlanma envanteri kısa formu’nun psikometrik açıdan değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 8(16), 13-23.
Hamarta, E. (2004). Attachment theory. Anadolu University Journal of Faculty of Education, 14 (1), 53-66.
Hazan, C. ve Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52, 511–524.
Hunter, S. B., Barber, B. K., Olsen, J. A., McNeely, C. A. ve Bose, K. (2011). Adolescents’ self-disclosure to parents across cultures: Who discloses and why. Journal of Adolescent Research, 26(4), 447-478.
Kahriman, İ. ve Polat, S. (2003). Adölesanlarda aileden ve arkadaşlardan algılanan sosyal destek ve benlik saygısı arasındaki ilişki. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 6(2), 13-24.
Kaner, S. (2000). Akran ilişkileri ölçeği ve akran sapması ölçeği geliştirme çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 33(1), 77-89.
Kaya, A., Bozaslan, H. ve Genç, G. (2012). Üniversite öğrencilerinin anne-baba tutumlarının problem çözme becerilerine, sosyal kaygı düzeylerine ve akademik başarılarına etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 208-225.
Kocayörük, E. ve Şimşek, Ö. F. (2009). Ergenlerde anne-baba bağlanması ile iyi oluş ilişkisinde benlik saygısının aracılık etkisi. Birinci Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi, Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi, 1-3 Mayıs, Çanakkale, Türkiye.
Kulaksızoğlu, A. (2000). Ergenlik Psikolojisi (3. bs.). İstanbul: Remzi Kitabevi.
Kulaksızoğlu, A. (2011). Ergenlik Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Leahy, R. L. (1981). Parental practices and the development of moral judgment and self-image disparity during adolescence. Developmental Psychology, 17(5), 580-594.
Litovsky, V. G. ve Dusek, J. B. (1985). Perceptions of child rearing and self-concept development during the early adolescent years. Journal of Youth and Adolescence, 14(5), 373-387.
Maccoby, E. E. ve Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of the family: Parent-child interaction. E. M. Hetherington ve P. H. Mussen (Eds.), Handbook of child psychology: Socialization, personality and social development içinde (4. baskı, 1-101). New York: Wiley.
Raja, S. N., McGee, R. ve Stanton, W.R. (1992). Perceived attachments to parents and peers and psychological well-being in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 21(4), 471-485.
Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Sümer, N. ve Güngör, D. (1999a). Çocuk yetiştirme stillerinin bağlanma stilleri, benlik değerlendirmeleri ve yakın ilişkiler üzerindeki etkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 14, 35-58.
Sümer, N., Gündoğdu-Aktürk, E. ve Helvacı, E. (2010). Anne-baba tutum ve davranışlarının psikolojik etkileri: Türkiye’de yapılan çalışmalara toplu bakış. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 42-59.
Smetana, J. G., Villalobos, M., Tasopoulos-Chan, M., Gettman, D. C. ve Campione-Barr, N. (2009). Early and middle adolescents' disclosure to parents about activities in different domains. Journal of Adolescence, 32(3), 693-713.
Steinberg, L. ve Silverberg, S. B. (1986). The vicissitudes of autonomy in early adolescence. Child Development, 57(4), 841-851.
Steinberg, L., Mounts, N. S., Lamborn, S. D. ve Dornbusch, S. M. (1992). Authoritative parenting and adolescent adjusment across varied ecological niches. Journal of Research on Adolescence, 1, 19-36.
Tunç, A. ve Tezer, E. (2006). Çocuk yetiştirme stilleri ve benlik saygısı arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 25(3), 37-42.
Tozkoparan, S. (2014). Öğrenci algısına göre ailenden alınan sosyal destek, anne-baba tutumu ve akran ilişkileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
Thompson, R. A. (2008). Early attachment and later development: Familiar questions, new answers. J. Cassidy ve P. R. Shaver (Eds.), Handbook of attachment: Theory, research and clinical applications içinde (348-365). New York, NY, US: The Guilford Press.
Verschueren, K., Marcoen, A. ve Schoefs, V. (1996). The internal working model of the self, attachment, and competence in five-year-olds. Child Development, 67(5), 2493-2511.
Yavuzer, H. (1994). Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2019 Nesne Psikoloji Dergisi