Türk Atasözlerinde Travma Temasının Sistematik İncelenmesi

Öz

Atasözleri toplumsal bellek aracılığıyla nesilden nesile aktarılan bir rehber niteliğindedir. Travma, etki değeri büyük yaşam olayları sonucunda ortaya çıkar ve bireyi uzun süreli olarak olumsuz etkileme potansiyeline sahiptir. Travmanın tedavisi için yaşantıların söze dökülmesi ve geçmiş deneyim ile güncel yaşantı arasında bağlantı kurulması önemlidir. Bu nedenle hikayeler, metaforlar, atasözleri, deyişler gibi folklorik unsurlar terapötik anlamda kullanılmaktadır. Bu araştırmada Türk atasözlerinde travma temasının ele alınış biçimi incelenmiştir. Aynı zamanda atasözlerine yansıyan, kültürel dokuda yer alan travmaya yaklaşım şekli anlaşılarak, atasözlerinin ve taşıdıkları anlamın terapötik bağlamda kullanılabilecek özelliklerine dikkat çekmek amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden dokuman analizi ve içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda toplam 32.667 atasözü incelenmiş ve atasözlerinde travma teması içeren 59 atasözü yedi farklı kategoride (travmaya karşı verilen tepkiler, travma sonrası büyüme ve psikolojik dayanıklılık, travmatik olayın anlatılması ve işlenmesi, sosyal destek ve toplumsal algı, kader, inanç ve kabullenme, travmanın psikolojik ve sosyal etkileri, umut ve geleceğe yönelik perspektif) incelenmiştir. Bulgular Türk atasözlerinde olumsuz yaşam olaylarına karşı yapıcı bir yaklaşım ile kabullenme ve hayata devam etme anlamlarını ortaya koymuştur. Ayrıca sosyal destek ve olayın anlatımı temaları, yaşananların gizliliğini korumaya yönelik vurgulara sahip olduğundan Türk kültüründe mahremiyete verilen önem ve çevreye karşı temkinli bir güven yaklaşımı şeklinde yorumlanabilirken riskler de barındırmaktadır. Sonuç olarak atasözlerinde kaderci/kabullenici ve büyüme/umut odaklı dilin eşzamanlı kullanımı travmayı anlamlandırma ve başa çıkma süreçlerinde terapötik uygulamalarda yardımcı unsur olarak kullanılabilir.