Bu çalışma, gerçek Türkçe intihar notlarını kurgusal olanlardan ayırt eden dilsel özellikleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Kuramsal çerçeve olarak Shneidman'ın (1985) Bilişsel Daralma teorisi ile Shapero'nun (2011) Dilsel Tuhaflık yaklaşımı bütünleştirilmiştir. Analiz için doğrulanmış haber kaynaklarından elde edilen gerçek notlar ve Türk edebiyatı ile televizyon dizilerinden seçilen kurgusal notlardan oluşan 20 metinlik bir bütünce derlenmiştir. Çalışmada çok katmanlı bir analiz modeli uygulanmıştır. İlk katman LIWC bilişsel süreç kategorilerinin (içgörü, nedensellik, kesinlik, belirsizlik) Türkçeye uyarlanmasını içermektedir. İkinci katman Türkçeye özgü biçim-sözdizimsel ölçütleri kapsamaktadır: Zaman eşiği işaretleyicisi artık, helallik kalıbı, -DI/-mIş tanıtsallık karşıtlığı ve boş özne ihlalleri. Üçüncü katman Shapero'nun tuhaflık kriterlerini (duygusal aşırılık, gündelik detaylar, somut talimat) uygulamaktadır. Kurgusal notlarda içgörü sözcükleri, nedensellik ifadeleri, duygusal aşırılık öğeleri ve belirgin adıl kullanımı daha yüksek oranlarda görülmüştür. Gerçek notlarda ise artık, gündelik detaylar ve somut talimatlar belirgin biçimde daha sıktır. Cinsiyet dağılımında anlamlı bir farklılık gözlenmiştir: Gerçek not yazarlarının büyük çoğunluğu erkektir; kurgusal notlarda ise kadın karakterler baskındır.
Sonuçlar, Türkçeye özgü ölçütlerin—özellikle bilişsel daralmanın sözcüksel yansıması olan artık ve kültürel bir ölüm ritüeli olarak helallik kalıbının—belirgin adli göstergeler sunduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, şüpheli ölüm vakalarında metin özgünlüğünün değerlendirilmesi için ön bir kontrol listesi önermektedir.
|